دوره و شماره: دوره 10، شماره 4 - شماره پیاپی 23، زمستان 1395 

کاربرد ماشینهای بردار پشتیبان در استخراج قوانین بهره برداری بهینه از سد زاینده رود

صفحه 1-9

محمدرضا بازرگان لاری، سحر صفری، اکبر کریمی

چکیده میتواند به عنوان ابزاری کارا در بهرهبرداری (SVM)‎ استفاده از روشهای دادهکاوی و به طور خاص ماشینهای بردار پشتیبان بهینه از مخازن سدها مطرح شود. نتایج مدلهای بهرهبرداری بهینه از مخازن سدها،‏ به دلیل وجود پارامترها و متغیرهای زیاد،‏ برای کاربرد توسط تصمیمگیران،‏ بهواسطه تعامل متغیرها و پیچیدگی آنها،‏ گیجکننده خواهد بود. در این مقاله نتایج یک مدل بهینهسازی بههمپیوسته هیدرولوژیکی- اقتصادی- اجتماعی که برای تخصیص بهینه آب در سطح حوضه آبریز زایندهرود توسعه یافته است،‏ برای تعیین قوانین بهرهبرداری بهینه از سد زایندهرود با ماشینهای بردار پشتیبان به کار گرفته شده است. آموزش دیده،‏ با استفاده از شاخصهای هیدرولوژیکی و بهرهبرداری بالادست و پاییندست،‏ شامل نیاز آبی،‏ بارش،‏ SVM مدل تقاضاهای آبی شرب،‏ کشاورزی،‏ صنعت و حجم ذخیره اولیه مخزن،‏ میزان رهاسازی بهینه از مخزن سد را در ماه آینده پیشبینی میکند. در ساختار پیشنهادی،‏ از نتایج مدل بهینه تخصیص آب 20 ساله در حوضه آبریز زایندهرود برای آموزش و مقایسه شده است. نتایج آزمون این دو مدل (ANN)‎ استفاده شده است و عملکرد آن با شبکه عصبی مصنوعی SVM آزمون ،‏SVM در مقایسه با ANN نشان میدهد که هر دو در تعیین قوانین بهینه بهرهبرداری از سد زایندهرود کارایی لازم را دارند اما تا حدودی قدرت پیشبینی بهتری دارد.

شبیه سازی اثر پارامترهای هیدرولیکی و هندسی بر تغییرات تراز سطح آب در کانال های متقاطعFluent با استفاده از نرم افزار

صفحه 11-22

سعید گوهری

چکیده برخورد دو جریان در رودخانه های طبیعی،‏ کانال های آبیاری و شبکه های آب و فاضلاب مشاهده می شود. در محل برخورد و عوامل آشفتگی جریان افزایش یافته و جریان سه بعدی حاکم می شود. در این مقاله تأثیر عامل هندسی زاویه تقاطع بر تغییرات تراز سطح آب با استفاده از ،‏(Frd)‎ هیدرولیکی نسبت دبی جریان بالادست به پایین دست و عدد فرود پایین دست مدل هیدرودینامیک سه بعدی فلوئنت بررسی شده است. بررسی ها نشان می دهد که برخورد جریان کانال فرعی و اصلی سبب ایجاد شتاب در جریان اختلاطی شده و با کاهش مقدار نسبت دبی جریان،‏ شتاب جریان نیز افزایش می یابد. افزایش زاویه تقاطع و عدد فرود در پایین دست،‏ مقدار عمق جریان در محل تقاطع را کاهش می دهد. نتایج نشان می دهد که بیشترین مقدار تغییرات سطح آب در زاویه تقاطع 90 درجه و کمترین مقدار در زاویه تقاطع 30 درجه رخ می دهد. با افزایش نسبت دبی مقدار تغییرات سطح آب کاهش یافته و تغییرات سطح آب در نسبت دبی 0.917 کمترین مقدار و در نسبت دبی 0.083 بیشترین مقدار بوده است. در عدد فرود 0.9 زاویه 90 درجه و نسبت دبی 0.083 اختلاف تراز سطح آب در پایین ترین و بالاترین نقطه به 75 درصد عمق آب در بالادست کانال اصلی میرسد.

اثر تجمع اجسام شناورچوبی بر آبشستگی در اطراف پایه پل مربعی با دماغه تیز

صفحه 23-32

سید میثم مشعشعی، مهدی اسدی آقبلاغی، بهزاد قربانی

چکیده در این پژوهش،‏ اثر تجمع اجسام شناور چوبی روی عمق آبشستگی در اطراف پایه پلها بهصورت آزمایشگاهی بررسی میشود. آزمایشها در شرایط آب زلال،‏ با شرایط هیدرولیکی متفاوت در فلوم آزمایشگاهی با طول 20 متر و عرض 60 سانتیمتر و ارتفاع 60 سانتیمتر در آزمایشگاه هیدرولیک دانشگاه شهرکرد انجام شد. پایه پل بهصورت مربعی با ضلع 9 سانتیمتر با دماغه تیز مثلثی به ارتفاع 10 سانتیمتر است. اجسام شناور بهصورت مستطیلی با طول و عرض متفاوت و در عمقهای مختلف نسبت به سطح آب قرار گرفتند. آزمایشها با دبیهای 30 ،‏20 ،‏15 و 40 لیتر بر ثانیه انجام شد. نتایج نشان  داد که وقتی اجسام شناور بالای سطح آب،‏ هم سطح آب و زیر سطح آب باشند عمق آبشستگی،‏ به ترتیب،‏ حداکثر تا 1.7، 1.85 و 2.2 برابر نسبت به نمونه شاهد افزایش مییابد. علاوه بر این،‏ زمانی که درصد انسداد (نسبت مساحت اشغال شده جریان با اجسام شناور به سطح مقطع جریان) برابر با % 30 و اجسام شناور در زیر سطح آب قرار گرفته باشند،‏ بیشینه عمق آبشستگی (2.2 برابر نمونه شاهد) رخ میدهد. همچنین معادلهای برای محاسبه حداکثر عمق آبشستگی در حضور تجمع اجسام شناور چوبی در جلو پایه مربعی با دماغه تیز ارائه شد.

بررسی خصوصیات هیدرولیکی جریان اطراف انواع مختلف شیب شکن قائم با استفاده ازمدلسازی عددی

صفحه 33-43

رامین منصوری، علینقی ضیایی

چکیده در این پژوهش خصوصیات هیدرولیکی در شیبشکنهای قائم با پایاب متفاوت در پاییندست (شیبشکن قائم ساده،‏ شیبشکن قائم با شیب معکوس کف در پایاب و شیبشکن قائم با آستانه انتهایی) بهصورت عددی بررسی شده است. خصوصیات جریان از جمله اعماق جریان در محلهای مختلف،‏ افت انرژی،‏ پروفیل سطح آب و پروفیل سرعت،‏ توزیع فشار و تنش برشی در بستر حوضچه بهصورت عددی مدل و با نتایج آزمایشگاهی مقایسه شد. نتایج عددی در شرایط،‏ شبکه استاندارد و تابع دیواره استاندارد بهترین نتایج را برای مدلسازی k-e محاسباتی شامل 57512 گره،‏ مدل آشفته دو معادلهای جریان آب در شیبشکنها ارائه میدهد. افت انرژی در شیبشکن قائم با آستانه انتهایی بیشترین مقدار را داشته و کمترین مقدار افت انرژی مربوط به شیبشکن قائم ساده به دست آمد. خصوصیات سرعت در حوضچه،‏ تیغهی ریزشی و لغزشی جریان با خصوصیات سرعت اندازهگیری شده در این نواحی همخوانی بسیار خوبی دارد. (falling and sliding jet)‎

نقدی بر تئوری مدل ایزوترم جذب لانگمویر در محیطهای آبی

صفحه 45-52

شایان شامحمدی

چکیده یکی از مهمترین اهداف مطالعات جذب در محلولهای آبی،‏ تعیین حداکثر ظرفیت جذب است. در طی 100 سال گذشته،‏ مدلهای زیادی در این زمینه ارائه شده است،‏ ولی بجز مدل ایزوترم لانگمویر و تا اندازهای مدل برونر و همکاران،‏ هیچکدام از مدلها از تئوری ریاضی مهمی برخوردار نیستند. در این پژوهش،‏ با مروری بر نظریه لانگمویر،‏ تئوری مدل مورد نقد قرار میگیرد. اگرچه شکل کلی مدل توجیه کننده رفتار جذب تعادلی میباشد،‏ ولی در این پژوهش،‏ نشان داده میشود که نمیتوان از اصل لوشاتلیه نتیجه گرفت که سرعت جذب و سرعت واجذب با هم برابرند. همچنین مرور بر روشهای آزمایش ایزوترم جذب نشان میدهد که اصولاً تغییرات زمانی وجود ندارد و در نتیجه استفاده از مفاهیم سرعت صحیح نمیباشد. همچنین استفاده از تساوی سرعت جذب و واجذب با قانون بقای جرم مغایرت دارد. بنابراین،‏ تئوری مدل لانگمویر مبتنی بر فرضیات غیرواقعی بوده و فاقد اعتبار نظری است.

ارزیابی تبخیر از مخازن خورشیدی برای نیاز آبی گیاه ذرت دانه‌ای در جنوب شرق تهران

صفحه 53-61

احمد احمدی نیک، علی رحیمی خوب

چکیده سیستم آبیاری تراکمی،‏ از ایده‌های نوین در زمینه تأمین آب شیرین است. اهمیت این ایده از لحاظ تأمین آب شیرین در شرایط بحرانی،‏ استفاده از انرژی خورشیدی در تصفیه آب شور،‏ کاهش هزینه‌های تأمین و انتقال آب و در نظر داشتن مسایل زیست‌محیطی در قالب کنترل آلودگی منابع آب شیرین موجود،‏ نشان‌دهنده‌ لزوم مطالعات گسترده در این زمینه است. از آنجا که هدف نهایی یک سیستم آبیاری با هر نوع روش و عملیاتی،‏ تأمین نیاز آبی گیاه است بنابراین ارزیابی میزان آب قابل تأمین با هر سیستم آبیاری با نیاز آبی گیاه امری ضروری و معیاری جهت پذیرش یا نپذیرفتن سیستم پیشنهاد شده است. مخزن خورشیدی اصلی‌ترین جزء سیستم تراکمی است که نقش تأمین آب شیرین را بر عهده دارد؛ لذا در این مطالعه پتانسیل تبخیر مخازن خورشیدی و نیاز آبی گیاه ذرت دانه‌ای در مراحل مختلف رشد مقایسه شد. نتایج حاکی از آن بود که میزان تبخیر از مخزن خورشیدی در تمامی دوره‌های رشد از نیاز آبی گیاه بیشتر است و در برخی مراحل رشد،‏ یک مترمربع از مخزن خورشیدی قادر به تأمین نیاز آبی حدود سه مترمربع از گیاه ذرت دانه‌ای است. با توجه به کارآیی سیستم آبیاری تراکمی در کاربرد آب شور،‏ پتانسیل مخازن خورشیدی قابل توجه بوده است و لزوم مطالعات گسترده در زمینه ارتقاء پتانسیل تبخیری این مخازن را نمایان می‌کند.

تعیین راهبرد درازمدت مدیریت منابع آب در مناطق خشک (مطالعه موردی: شهرستان شاهرود)

صفحه 63-72

فرخنده سادات هاشمی مدنی، محمد ابراهیم بنی حبیب

چکیده در پژوهش حاضر،‏ برای تعیین راهبرد درازمدت مدیریت منابع آب در مناطق خشک بر اساس معیارهای توسعه پایدار،‏ از استفاده (AHP)‎ و تحلیل سلسله مراتبی (SAW)‎ ترکیب روش بارش فکری با مدلهای تصمیمگیری چندمعیاره وزندهی ساده شده است. ابتدا با استفاده از روش بارش فکری،‏ 9 گزینه مختلف برای مدیریت راهبردی منابع آب در استان شاهرود در نظر و راهبرد نظارت در بهرهبرداری از آبخوانها SAW گرفته و مشاهده شد راهبرد تدوین و اجرای طرح آمایش سرزمین در مدل رتبههای اول را به خود اختصاص دادند. همچنین بر اساس حداقل نمره قبولی هر راهبرد برای رعایت AHP در در مدل مطابق با اصول توسعه پایدار شناخته AHP معیارهای توسعه پایدار( 50 % وزن معیارها)،‏ راهبرد انتقال آب بینحوضهای با مدل ±% نشد و اجرای این راهبرد از لحاظ توسعه پایدار توصیه نگردید. علاوه براین،‏ تحلیل حساسیت این مدلها در سطوح 20 تغییر در وزن هر یک از معیارها صورت گرفت و مشاهده شد که این روشها نسبت به معیارهای مقبولیت و مشارکت اجتماعی فرهنگی ذینفعان و حفاظت از منابع طبیعی و تعادل زیستمحیطی که وزن بالایی در میان سایر معیارها دارند،‏ حساسیت نسبت به تغییرات در وزن معیارها نسبت به AHP بیشتری نشان داده و ندی متفاوتی را ارائه میدهند. همچنین مدل تعیین راهبرد درازمدت ،‏SAW حساسیت کمتری نشان میدهند و با توجه به تفاوت قابل اغماض نسبت به مدل SAW مدل مدیریت منابع آب با این مدل توصیه شد.

ارزیابی آثار سیاستهای مختلف بخش کشاورزی بر شاخصهای بهره وری آن در دشت قزوین

صفحه 73-83

رضا هزاره، یوسف حسنی، سمیرا شایان مهر

چکیده آب مهمترین و محدودکنندهترین نهاده تولید در کشاورزی ایران است. به دلیل محدودیت عرضهی آب و هزینههای هنگفت تأمین آن،‏ بهبود شاخصهای بهرهوری را از مهمترین عوامل مدیریت بخش تقاضای آب به یک ضرورت حتمی و حیاتی در مدیریت منابع آب تبدیل کرده است. در بسیاری از نقاط توسعهیافته و درحال توسعه جهان برای مقابله با کاهش شدید و فزاینده منابع آب و تنشهای وارده بر آن،‏ از ابزارهای گوناگون سیاستهای مدیریت منابع آب استفاده میشود بر این اساس،‏ در این مطالعه سیاستهای مختلف مدیریتی منابع آب را در طی شش سناریوی قیمتگذاری،‏ مالیات برنهاده و مالیات بر محصول ارزیابی شد و آثار هر یک از این سناریوهای سیاستی را بر شاخصهای بهرهوری اقتصادی،‏ مالی و اشتغال بررسی در دشت قزوین بهره - گردید. در این پژوهش از روش برنامه ریاضی مثبت و حداکثر بینظمی در سال زراعی 1390-1391 گرفته شد. نتایج نشان داد اعمال سیاستهای مدیریت منابع آب علاوه بر اینکه باعث کاهش مصرف آب میگردد،‏ آثار نامطلوب اقتصادی و اجتماعی خواهد داشت که میبایست در اعمال این سیاستها به این جوانب نیز توجه شود. نتایج سه شاخص بهرهوری در این پژوهش،‏ نشان داد که سیاست ترکیبی قیمتگذاری آب (افزایش 25 درصدی قیمت آب) و کاهش آب در دسترس ( 20 درصد) بهترین وضعیت را در شاخصهای بهرهوری منطقه ایجاد میکند.

ارزیابی روابط کمی خشکسالی های هواشناسی و هیدرولوژیکی با استفاده از رژیم نرمال ماهانه(مطالعه موردی: حوضه صوفی چای)

صفحه 85-91

سهیلا زارعی، احمد فاخری فرد، اسماعیل اسدی

چکیده هدف در پژوهش حاضر،‏ تعیین شاخص آماری تلفیقی بر مبنای خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی در مقیاس منطقهای است. دادههای بارش با استفاده از روش چند ضلعی تیسن به بارشهای ناحیهای تبدیل شد. با استفاده از رژیم نرمال،‏ مقدار دورههای خشک هم برای جریان و هم برای بارش استخراج و تبدیل به مقدار کمبود حجم شدند. تحلیل فراوانی دورههای کمبود با استفاده از روشهای توزیع آماری،‏ انجام پذیرفت. نتایج نشان داد که توزیع نرمال،‏ با کمترین مقدار مجذور مربعات خطا برای کمبود دورههای خشکی بارش برای تداومهای یک تا نه ماهه به ترتیب ( 1.074، 1.950، 2.043، 1.924،1.917، 1.981، 2.641، 3.515 و 5.489) و توزیع پیرسون تیپ 3 برای کمبود حجمهای جریان ( 1.179، 2، 2.663، 3.101، 3.508، 3.812، 4.321، 4.828 و 5.029) بهترین توزیع بودند. با استفاده از توزیعهای آماری حاصله،‏ منحنیهای کمبود حجم- مدت- فراوانی استخراج و برای هر یک از آنها معادلات ریاضی مناسب بر اساس ضریب همبستگی و کمترین مقدار خطا استخراج گردید. سپس در انتها ارتباط بین هر دو خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی به صورت مستقل از زمان و مبتنی بر دوره بازگشت در قالب یک شاخص آماری نمایی تعیین گردید.

بهینه سازی مدل آسیب پذیری آبخوان با استفاده از الگوریتم GRG2

صفحه 93-100

رزگار عرب زاده، شهاب عراقی نژاد، مسعود امیرخانی، آرام جلالی بوربان

چکیده امروزه مطالعه روی سامانههای آب زیرزمینی و ارائه روشهای جدید و ابزارهای مدیریتی،‏ به فعالیت گسترده در میان مدیران و برنامهریزان منابع آب تبدیل شده است. از آن جایی که بخش عمدهای از آبهای مورد استفاده در ایران از منابع زیرزمینی و آبخوان تأمین میشود،‏ اطلاع از ویژگیهای کمی و کیفی آب از این نوع سامانههای منابع آب میتواند نقش راهبردی و تعیینکنندهای در برنامهریزی منطقه داشته باشد. با توجه به اهمیت این موضوع در این مقاله از یک مدل شناخته شده آسیبپذیری آب زیرزمینی برای ارزیابی آسیبپذیری آبخوان در حالت وجود یک آلاینده استفاده میشود. برای ارزیابی نتایج نیز از ضریب همبستگی اسپیرمن بهره گرفته شد. نتایج نشان داد همبستگی بین شاخص آسیبپذیری آب زیرزمینی و غلظت نیترات برابر با 0.493 است. سپس پارامترهای مدل با استفاده از الگوریتم GRG 2 و با در نظر گرفتن ضریب همبستگی به عنوان تابع هدف بهینهسازی شد. نتایج به دست آمده بعد از بهینهسازی نشان داد که همبستگی تا مقدار 0.651 افزایش یافته است. در نهایت میتوان نتیجه گرفت که از روش مورد استفاده در این پژوهش میتوان به عنوان یک مدل دقیق برای تعیین آسیبپذیری آبخوانهای مختلف استفاده کرد.

تصویرسازی دمای هوا و تبخیر از مخازن آب، در شرایط تغییر اقلیم آتی (مطالعه موردی: سد دز)

صفحه 101-110

حسام سیدکابلی

چکیده در حال حاضر در ایران،‏ حجم قابل توجهی از آب ذخیره شده در سدها تبخیر میشود. از طرفی،‏ تغییر اقلیم ناشی از فعالیتهای بشری روند تغییرات حجم تبخیری را نیز دستخوش دگرگونی کرده است. این پژوهش تحلیلی از روند تغییر حجم تبخیری از سد دز را برای دو دوره 2021-2050 و 2051-2080 در شرایط تغییر اقلیم مدل شده با پنج مدل اقلیم جهانی تحت سناریوی انتشار A2 ارائه کرده است. دادههای هواشناسی روزانه با مدل ریزمقیاس نزدیکترین همسایگی ارتقاء داده شده   جهت برآورد نرخ تبخیر از سطوح آزاد آب با استفاده از معالات مشتق شده از معادله پنمن آمادهسازی شدند. تغییرات حجم تبخیری با به کاربردن روابط حجم- ارتفاع مخزن سد دز نسبت به دوره مشاهداتی 1982-2011 محاسبه شدند. نتایج نشان میدهند حجم تبخیر سالانه از این مخزن،‏ به طور متوسط برای هر دو دوره مورد بررسی،‏ به ترتیب 7% و 10 % افزایش مییابد. عامل اصلی در پشت این افزایش،‏ گرمایش زمین در آینده است؛ به گونهایکه متوسط دمای هوا در دو دوره آتی به طور میانگین به ترتیب 1.3 و 3 درجه سانتیگراد نسبت به دوره پایه افزایش پیدا خواهد کرد. این افزایش تأثیر معنیداری در نرخ تبخیر دارد،‏ به ویژه در فصلهای بهار و تابستان که دمای هوا به طور چشمگیری زیاد خواهد شد.

مطالعه هیدروژئوشیمی و هیدروژئولوژی آبخوان دشت هرزندات با استفاده از روش‌های آماری چندمتغیره و روش‌های گرافیکی

صفحه 111-122

عطا الله ندیری، جمیل روزرخ، اصغر اصغری مقدم

چکیده در این پژوهش،‏ هیدروژئولوژی و فرآیندهای هیدروژئوشیمیایی منابع آب زیرزمینی آبخوان دشت هرزندات بررسی شده است. در دهه‌های اخیر،‏ سطح آب زیرزمینی این آبخوان،‏ به شدت کاهش یافته که این امر،‏ باعث کاهش کیفیت آب زیرزمینی شده است. برای درک بهتری از فرآیندهای هیدروژئوشیمیایی دشت هرزندات،‏ 77 نمونه آب زیرزمینی جمع‌آوری شده به روش‌های گرافیکی و تکنیک‌های آماری چندمتغیره تجزیه و تحلیل شده است. نتایج دیاگرام پایپر نشان می‌دهد که دو تیپ آب و دیاگرام استیف نشان‌ دهنده شش منشأ متفاوت برای نمونه‌های آب زیرزمینی است. دیاگرام دورو نشان‌ دهنده دو فرآیند هیدروژئوشیمیایی اصلی در آبخوان است؛ در صورتی ‌که روش آنالیز خوشه‌ای سلسله مراتبی نشان می‌دهد که پنج تیپ آبی در نمونه‌های آب زیرزمینی وجود دارد؛ زیرا تکنیک آنالیز خوشه‌ای مرتبه‌ای در مقایسه با روش‌های گرافیکی،‏ توانایی آنالیز شیمیایی و فیزیکی برای داده‌های بیشتری را دارد. بر اساس روش تحلیل عاملی،‏ چهار عامل اصلی مؤثر بر هیدروشیمی آبخوان دشت هرزندات شناسایی شد. عامل‌های اول،‏ دوم و سوم تأثیر سازندهای زمین‌شناسی و روند تکاملی جریان آب زیرزمینی را نشان می‌دهند و عامل چهارم متأثر از فعالیت‌های انسانی است. در عامل نخست کلر،‏ سولفات،‏ منیزیم،‏ کلسیم و هدایت الکتریکی،‏ در عامل دوم سدیم،‏ درصد سدیم و نسبت جذب سدیم و در مؤلفه سوم بی‌کربنات و پتاسیم مؤثر هستند،‏ در حالیکه در مؤلفه چهارم،‏ کربنات با نیترات و اسیدیته مرتبط بودند.

ارزیابی اثرات رتبه بندی بهره برداری از سدهای سری و موازی در تأمین آب (مطالعه موردی:سیستم منابع آب هفت سدی رودخانه زهره)

صفحه 123-132

مهرداد تقیان

چکیده در سالهای اخیر،‏ دیدگاه جامعنگر و مدیریت یکپارچه،‏ جایگزین دیدگاه سنتی و بخشینگر در طرحهای توسعه منابع آب شده است. در این راستا،‏ یکی از پارامترهای مؤثر بر عملکرد سیستم،‏ رتبهبندی بهرهبرداری از مخازن در تأمین نیازهای مشترک پایاب است. در حقیقت،‏ ترتیب پر و خالی شدن مخازن که به صورت سری یا موازی قرار گرفتهاند،‏ بر نحوه توزیع ظرفیت خالی ذخیره در بین مخازن مؤثر است و از آنجا،‏ بر مجموع تلفات ناشی از سرریز و تبخیر و در نهایت مجموع آب تنظیمی از سدهای مخزنی اثر مستقیم دارد. در این مقاله،‏ از یک مدل شبیهسازی شبکه جریان با موتور بهینهسازی برنامهریزی خطی برای رتبهبندی بهرهبرداری از مخازن در یک دوره درازمدت آبدهی ماهانه استفاده شده است. به عنوان مطالعه موردی،‏ سیستم هفت مخزنی منابع آب زهره در جنوبغربی کشور بررسی شده است و گزینههای مختلفی برای رتبهبندی بهرهبرداری از سدهای مخزنی تعریف شده است که حدود 6 درصد بر کاهش تلفات سیستم شامل سرریز و تبخیر از سطح مخزن مؤثر بوده است. در این حالت،‏ کاهش تلفات مربوط به سرریز از سیستم منابع آب نقش مؤثرتری در مقایسه با تبخیر ایفا کرده است. همچنین بر اساس گزینه برتر رتبهبندی مخازن در مقایسه با گزینه پایه (اولویت یکسان)،‏ شاخص اعتمادپذیری و آسیبپذیری بهبود یافته است؛ اما شاخص سرعت برگشتپذیری اندکی افت داشته است و آثار رتبه بندی سدهای موازی،‏ مؤثرتر از آثار رتبهبندی سدهای سری بوده است.

تحلیل حساسیت روش پردازش تصاویر در برآورد منحنی دانه بندی رسوبات سطحی بستررودخانه نسبت به اندازه سطح رسوبی

صفحه 133-142

فرزام حسن نژاد شریفی، امیر صمدی، اصغر عزیزیان

چکیده اطلاعاتی که از منحنی دانه بندی ذرات بستر استخراج می شود،‏ کاربردهای فراوانی در زمینه مهندسی رودخانه مانند مدل سازی انتقال رسوبات،‏ تغییر وضعیت رسوبگ ذاری یا فرسایش بستر رودخانه و تغییرات ریخت شناسی رودخانه دارد. در این پژوهش در بازه معینی از مسیر رودخانه شلمان رود (واقع در استان گیلان) برای دستیابی به منحنی های دانه بندی رسوبات سطحی بستر به دو روش دانه بندی با الک و پردازش تصاویر،‏ در 25 نقطه معین واقع در راستای طولی بستر رودخانه،‏ ضمن تهیه تصاویر دیجیتالی از فراز رسوبات با استفاده از دوربین 10 مگاپیکسلی،‏ نمونه برداری سطحی از مصالح رسوبی انجام شد. برای سنجش حساسیت روش پردازش تصویر به اندازه سطح رسوبی مورد پردازش،‏ از دو قاب چوبی در ابعاد 40 در 40 سانتی متر و 70 در استفاده گردید. نتایج FHWA Hydraulic Toolbox 70 سانتی متر استفاده شد. همچنین برای پردازش تصاویر از نرم افزار 4.2 تحلیل های آماری انجام شده بین منحنی های حاصل از دو روش (آزمایشگاهی و نرم افزاری) نشان داد که روش پردازش تصاویر با استفاده از برنامه مذکور از دقت بسیار زیادی در برآورد منحنی دانه بندی ذرات رسوبی برخوردار است. همچنین این روش در حالتی که سطح مورد پردازش در تصاویر ورودی به نرم افزار،‏ کوچک تر انتخاب شود و ذرات به مرکز تصویر نزدیک تر باشد،‏ از دقت بیشتری برخوردار است.

تحلیل حساسیت پارامترهای مدل هیدرولوژیکی توزیع مکانی WetSpa در برآورد جریان روزانه رودخانه خرم آباد

صفحه 143-148

مهدی خالقی، حسین زینی وند، علی حقی زاده

چکیده در شبیهسازی رواناب روزانه،‏ تحلیل حساسیت پارامترهای مدل و تأثیر آن بر مؤلفههای WetSpa در این پژوهش،‏ کارایی مدل مختلف چرخه هیدرولوژیکی حوزه آبخیز رودخانه خرمآباد در استان لرستان مورد بررسی قرارگرفته است. برای این منظور از برای واسنجی،‏ تحلیل حساسیت و آنالیز عدم قطعیت بهره PEST برای شبیهسازی و از نرمافزار WetSpa مدل توزیعی- مکانی گرفته شد. آمار مشاهداتی دبی روزانه ایستگاه هیدرومتری دوآب ویسیان خرم آباد،‏ بهعنوان ایستگاه مبنا طی سالهای 1383 تا 1389 برای واسنجی و اعتبارسنجی نتایج مدل مورد استفاده قرار گرفت. بعد از فرآیند واسنجی،‏ مؤلفههای مختلف چرخه به عنوان Krun پارامتر ،‏PEST هیدرولوژیکی استخراج و مورد بررسی قرار گرفت. در تحلیل حساسیت پارامترها با روش حساسترین پارامتر شناخته شد. ارزیابی کارایی مدل با استفاده از شاخصهای آماری از جمله معیار نش- ساتکلیف (برای مرحله واسنجی و اعتبارسنجی به ترتیب با 83.76 و 66.44 درصد)،‏ نشان داد که این مدل قابلیت بالایی در شبیهسازی رواناب روزانه دارد. بنابراین مدل WetSpa میتواند به عنوان ابزاری مهم برای شبیهسازی رواناب،‏ فهم بهتر فرآیندهای مختلف هیدرولوژیکی حوزه،‏ مدیریت و ارزیابی بهینه منابع آبی در دوره زمانی روزانه مورد استفاده قرار گیرد.

بررسی ضریب دبی جریان در سرریزهای استوانه ای با استفاده از مدل عددی FLOW-3D

صفحه 149-155

محمود محمدرضا پورطبری، شیوا توکلی، امیر شالچی تبریزی

چکیده سرریزهای استوانهای از جمله سرریزهای لبهپهن هستند که نسبت به موارد جایگزین دارای مزایایی از جمله اقتصادی،‏ طراحی آسان و ضریب دبی بالا است. انحنای زیاد خطوط جریان روی این نوع سرریزها از عوامل مؤثر بر ضریب دبی است. بررسی ضریب دبی جریان در سرریزهای استوانهای به دلیل تغییرات شرایط هیدرولیکی آنها در طراحی و کاربرد این سازه ها مهم است. در این پژوهش جریان روی سه گروه سرریز استوانهای با قطرهای 6.3، 9 و 11.4 سانتیمتر با استفاده از مدل عددیFLOW-3D مورد بررسی شده است. در این بررسی برای حل معادلات حاکم از روش حجم محدود و برای ارزیابی آشفتگی جریان از مدل RNG استفاده شده است. نتایج این پژوهش بهصورت پروفیلهای سرعت ارائه شده و ضریب دبی جریان برای دبیهای متفاوت محاسبه شد. نتایج به دست آمده از این مدل عددی با نتایج آزمایشگاهی همین گروه سرریزهای استوانهای مقایسه و مشخص شد که همخوانی خوبی دارد.