پژوهش آب ایران

چکیده اعمال تنش‌های آبی به قصد افزایش کارآیی مصرف آب و اهداف به‌زراعی (نظیر افزایش برخی پارامترهای کیفی محصول،‏ جلوگیری از رشد بی رویه اندام‌های هوایی محصولاتی نظیر چغندرقند و ...) صورت می‌گیرد. این پژوهش به منظور تعیین و تأثیر زمان قطع آخرین آبیاری و رابطه آن با کمیت و کیفیت چغندر ‏قند در طرح بلوک‏های کامل تصادفی با پنج تیمار (از یک هفته تا پنج هفته قطع آبیاری قبل از برداشت) به مدت 2 سال زراعی در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی میاندوآب به اجرا در آمد. هر تیمار در پنج خط هفت متری با فاصله بین خطوط 60‏ سانتی‏متر و روی ردیف 20 سانتی‏متر اجرا گردید. نتایج تجزیه واریانس مرکب برای صفات مختلف عملکرد ریشه،‏ عملکرد قند ناخالص و عملکرد قند سفید،‏ درصد قند،‏ سدیم،‏ پتاسیم،‏ ازت،‏ خلوص شربت و درصد قند سفید،‏ نشان داد که بین هیچکدام از صفات در سطح احتمال 5% اختلاف معنی‏داری وجود ندارد. مقایسه میانگین عملکرد قند خالص در تجزیه مرکب نشان داد که بالاترین عملکرد به تیمار چهار و پنج به ترتیب با 12‎/9 و 11‎/9 تن در هکتار تعلق داشت هر چند که با سایر تیمارها در یک گروه قرار گرفتند. بالاترین کارآیی مصرف آب شکر مربوط به تیمارهای چهار و پنج هفته قطع آبیاری برابر 69‎/0 کیلوگرم بر متر مکعب بوده است. لذا با توجه به اینکه اکثر صفات مورد بررسی در یک گروه آماری قرار گرفته و با هم اختلاف آماری ندارند و حتی اعمال تنش در پاره‏ای از موارد سبب بهبود کیفیت و افزایش درصد قند شده است لذا چهار الی پنج هفته قبل از برداشت آخر مهر را می توان برای قطع آبیاری توصیه کرد.

چکیده جریان رودخانه به عنوان یکی از مولفه‌های اصلی در منابع آب،‏ جهت برنامه ریزی در مدیریت منابع آب و مطالعات بهره برداری مخزن از اهمیت چشمگیری برخوردار است. به همین دلیل استفاده از روش‌هایی جهت پیش بینی با عملکرد تفکیک متغیرهای هیدرولوژیکی به مقیاس‌های کوچکتر زمانی ضروری بنظر می‌رسد. در این تحقیق جهت تفکیک سری سالانه به سری‌های شش ماهه و ماهانه از روش تفکیک کننده و شبکه عصبی مصنوعی استفاده شد. مدل‌های روش تفکیک کننده مدل‌های پایه،‏ مبسوط و شبکه عصبی از نوع شبکه پیش خور با الگوریتم پس انتشار خطا (FFBP)‎ بودند. حوزه آبریز دریاچه ارومیه واقع در شمال غرب کشور به عنوان منطقه مطالعاتی جهت استفاده از آمار آبدهی انتخاب شد. آماره‌های نکویی برازش مدل‌های مورد بررسی RMSE, MR،‏ SE مبین عملکرد بهتر مدل مبسوط و شبکه عصبی در پیش بینی جریان فصلی در مقایسه با مدل پایه بودند ولی در تفکیک مقیاس‌های زمانی کوچکتر مدل مبسوط توصیه می‌شود. نتایج،‏ حاکی از افزایش اختلاف بین جریان مشاهداتی و تفکیکی در صورت وجود روند در مقادیر پیش بینی شده به علت تاثیر در مرحله تخمین پارامتر می‌باشد. خصوصیات آماری مانند میانگین و انحراف معیار توسط سه مدل حفظ شدند.

چکیده تقریباً دو سوم آب مورد نیاز حوضه آبریز زاینده‌رود که بالغ بر3500 میلیون مترمکعب می‌باشد از منابع آب زیرزمینی،‏ خصوصاً چاه‌ها،‏ تأمین شده و عمدتاً برای آبیاری مصرف می‌شود. به علت خشکسالی‌های اخیر و کاهش آورد رودخانه زاینده‌رود تقاضای آب زیرزمینی افزایش یافته و این امر باعث افت شدید سطح آب زیرزمینی در اغلب دشت‌های این حوضه شده است. تحلیل آمار و اطلاعات هواشناسی و هم‌چنین چاهک های مشاهده‌ای نشان می‌دهد که روند افت سطح آب هم چنان ادامه دارد. این وضعیت پیامدهایی منفی در برداشته که رشد و توسعه این استان را با مشکل روبرو کرده است. بنابراین باید هر چه سریع‌تر برداشت آب زیرزمینی را کاهش ولی بهره‌وری از آن را افزایش داد. یکی از موضوعاتی که در بهره‌وری آب زیرزمینی مطرح است برآورد میزان برداشت ماهانه آب زیرزمینی در محدوده شبکه‌های آبیاری می‌باشد. در این تحقیق،‏ با استفاده از آمار و اطلاعات موجود چاه‌های مورد بهره‌برداری،‏ اطلاعات تکمیلی اخذ شده از بهره‌برداران و نرم‌افزار ILWIS،‏ نقشه‌های مورد نیاز ترسیم شده-اند. با استفاده از این نقشه‌ها و انطباق آنها،‏ آمار تخلیه سالانه چاه‌های دشت‌ها تبدیل به آمار تخلیه ماهانه درمحدوده شبکه‌های آبیاری مدرن شد و در نهایت میزان آب زیرزمینی مصرفی ماهانه و سالانه در هر هکتار در محدوده ناخالص شبکه‌های آبیاری راست نکوآباد،‏ چپ نکوآباد،‏ راست آبشار،‏ چپ آبشار،‏ مهیار – جرقویه،‏ برخوار و متوسط کل شبکه بدست آمد. میزان آب مصرفی سالانه به ازای یک هکتار در سال زراعی82 – 1381 در هر کدام از شبکه‌های فوق به ترتیب برابر15011،‏ 7014،‏ 11509،‏ 4952،‏ 1444،‏ 2662 و 5302 متر مکعب برآورد شد. این مقادیر ممکن است درسال‌های مختلف با توجه به شرایط اقلیمی،‏ الگوی کشت و عوامل دیگر،‏ تغییر کند،‏ ولی برآورد اولیه و مقایسه آنها می‌تواند گامی موثر در جهت افزایش بهره‌وری آب در این حوضه که در حال حاضر دچار بحران آب است باشد.

چکیده حوضچه‌های آرامش واگرا با مقاطع مستطیلی و ذوزنقه‌ای،‏ به دلیل عدم نیاز به استفاده از سازه تبدیل در ابتدا و انتهای آنها و نیز عملکرد هیدرولیکی مناسب‌تر از نظر نسبت عمق ثانویه و افت نسبی انرژی،‏ جایگزین‌های مناسبی برای حوضچه‌های کلاسیک می‌باشند. در پژوهش حاضر،‏ به منظور تسهیل در طراحی اینگونه حوضچه‌ها،‏ با تجزیه و تحلیل آماری،‏ معادلاتی برای برآورد نسبت عمق ثانویه و طول نسبی جهش ارائه شده است. برای رسیدن به مدل‌های رگرسیونی با دقت مطلوب،‏ پارامترهای بی‌بعد موثر با استفاده از تحلیل ابعادی استخراج و با بکارگیری آنها 5 مدل رگرسیونی برای برآورد نسبت عمق ثانویه و طول نسبی جهش واگرا در مقاطع ذوزنقه‌ای و 5 مدل رگرسیونی برای مقطع مستطیلی استخراج شد. سپس بر اساس آماره‌های R2،‏ EF و RMSE ،‏ مناسب‌ترین مدل برای برآورد نسبت عمق ثانویه در مقطع مستطیلی مدلی با 0.989= R2،‏ 0.9895= EF و 0.21264=RMSE و برای طول نسبی جهش با 0.951 =R2،‏ 0.9528 =EF و 0.001949=RMSE انتخاب گردید. مناسب‌ترین مدل برای برآورد نسبت عمق ثانویه در مقطع ذوزنقه‌ای مدلی با 0.964= R2،‏ 0.9654 =EF و= 0.318 RMSE و برای برآورد طول نسبی جهش مدلی با 0.951 =R2،‏ 0.9505=EF و 3.159=RMSE بدست آمد. ارزیابی مدل های ارایه شده با نتایج آزمایشگاهی نشان می دهد این مدلها قادرند با دقت قابل قبولی نسبت عمق ثانویه و طول جهش هیدرولیکی واگرا را برآورد نمایند.

چکیده پنبه گیاهی است که نسبتاً آب زیادی مصرف می‌کند و در مراحل رشد به مقدار و روش آبیاری واکنش نشان می‌دهد. با توجه به گسترش سیستم های آبیاری بارانی در سالهای اخیر لازم است برای محصولات مختلف از جمله پنبه مقایسه‌ای بین این روش و روش متداول آبیاری (آبیاری سطحی)،‏ در مراحل مختلف رشد صورت گیرد. به همین منظور این طرح طی سه سال در قالب طرح کرتهای خرد شده با 3 تکرار اجرا شد که تیمارهای آبیاری در آن بعنوان کرت اصلی و ارقام ساحل و سپید پنبه بعنوان کرت فرعی بودند. نتایج تجزیه مرکب نشان داد که بین سالها از نظر عملکرد اختلاف معنی داری وجود نداشت. بین تیمارهای آبیاری از نظر عملکرد و وزن قوزه اختلاف معنی داری وجود داشت اما از نظر درصد زودرسی و تعداد قوزه در بوته اختلاف معنی داری وجود نداشت. بیشترین عملکرد با تیمار آبیاری شیاری بدست آمد که نسبت به آبیاری بارانی به میزان 19.3 درصد افزایش عملکرد داشت. بین دو رقم پنبه از نظر عملکرد و اجزا عملکرد اختلاف معنی دار وجود داشت بطوریکه عملکرد در رقم سپید به میزان 8.3 درصد از رقم ساحل بیشتر بود.

چکیده برای بررسی آثار استفاده از پساب فاضلاب تصفیه شده شهری بر شاخص عملکرد و اجزای آن در گیاه آفتابگردان،‏ آزمایشی در سال زراعی 1382 در مزرعه آزمایشی تصفیه‌خانه جنوب اصفهان،‏ در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 5 تیمار و 3 تکرار اجرا گردید. تیمارهای مورد بررسی در این تحقیق شامل: آبیاری با آب معمولی به صورت نشتی (FIN)‎،‏ آبیاری با پساب به صورت نشتی (FIW)‎،‏‌ آبیاری با پساب به صورت قطره‌ای سطحی(SDI)‎،‏ آبیاری با پساب به صورت قطره‌ای زیرسطحی در عمق 15 سانتی‌متری خاک (SDI15) و ‌آبیاری به صورت قطره‌ای زیرسطحی در عمق 30 سانتی‌متری خاک (SDI30) بودند. نتایج نشان داد که آبیاری با پساب به صورت قطره‌ای زیرسطحی در عمق 30 سانتی‌متری خاک (SDI30) به طور معنی داری،‏ حداکثر عملکرد دانه را نسبت به سایر تیمارها دارا بود و اختلاف معنی‌دار نشان داد. همچنین تیمارهایSDI15 و SDI30 بیشترین مقدار وزن هزاردانه و درصد پوکی دانه را داشتند و اختلاف معنی‌داری نسبت به سایر تیمارها نشان دادند. درمقابل آبیاری با آب معمولی به روش نشتی (FIW)‎ در مقایسه با سایر تیمارها کمترین میزان عملکرد دانه و وزن هزار دانه را داشت. همچنین تیمارها از نظر درصد روغن اختلاف معنی داری با هم نشان ندادند. بر اساس نتایج این مطالعه آبیاری با پساب در مقایسه با آب معمولی تاثیر ویژه ای بر عملکرد دانه و وزن هزار دانه داشته و آبیاری با پساب در عمق 30 سانتی متری خاک در شرایط مشابه با مطالعه حاضر مناسب است.

چکیده برای بررسی اثر شدت‌های مختلف باد،‏ فشار،‏ فواصل و آرایش آبپاش‌ها بر یکنواختی توزیع آب در آبیاری بارانی طرحی با استفاده از سه طیف شدت باد (5-0،‏ 7-5 و 7 < متر بر ثانیه)،‏ سه فشار متوسط آبپاش (35،‏40 و 45 متر) و سه فاصله آبپاش روی لوله فرعی (15،‏ 18 و 21 متر) اجرا شد و آرایش های مختلف (مستطیلی،‏ مربعی و مثلثی) برای همه تیمارها مشابه سازی و یکنواختی توزیع آب محاسبه گردید. نتایج حاصل از اجرای این طرح نشان داد که وقتی که سرعت باد متوسط باشد (7-5 متر بر ثانیه) ضریب یکنواختی 2.3 درصد نسبت به باد ملایم ‌(5-0 متر برثانیه) کاهش می یابد. با افزایش سرعت باد تا حدود 7 متر برثانیه،‏ کاهش ضریب یکنواختی در مقابل افزایش سرعت بادزیاد نیست،‏ ولی در سرعت‌های بیشتر (بیشتر از 7 متر بر ثانیه) ضریب یکنواختی شدیداً کاهش می‌یابد (در این طیف ضریب یکنواختی 20 درصد کاهش داشته است). ضریب یکنواختی توزیع آب در فواصل 15×15 متر (نسبت فواصل آبپاش‌ها به قطر پراکنش 0.39×0.39) بیشترین مقدار و در فواصل 21×21 متر (نسبت فواصل آبپاش‌ها به قطر پراکنش 0.5×0.5) کمترین مقدار می‌باشد. با افزایش نسبت فواصل آبپاش‌ها به قطر پراکنش،‏ ضریب یکنواختی مخصوصاً در بادهای شدید کاهش یافته است،‏ به همین دلیل توصیه می شود با افزایش سرعت باد،‏ نسبت فواصل آبپاش‌ها را به قطر پراکنش کاهش داده و از آرایش‌های مربعی استفاده شود تا ضریب یکنواختی توزیع آب قابل قبول گردد.