1
دانشجوی دکتری مهندسی عمران- مدیریت منابع آب، دانشگاه ازاد اسلامی واحد کرمان، کرمان، ایران
2
استادیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان،کرمان، ایران
چکیده
ایران در کمربند منطقة خشک و نیمهخشک جهان قرار دارد. اعمال بازتخصیص منابع آب علاوه بر برداشت بیشازحد از چاههای غیرمجاز، افزایش دما، شدت تبخیر و تعرق و توسعة کشاورزی بر افت شدید سفرههای زیرزمینی دامن زده و بحران کمآبی به چالش تبدیل شده است. در پژوهش پیش رو، با بهکارگیری یک مدل پویایی سیستمها، با بررسی پارامترهای مؤثر در ذخایر آب زیرزمینی دشت، شیوة تغذیة مصنوعی بهعنوان راه حلی مؤثر در حفظ و تقویت تراز سطح آب زیرزمینی، بررسی و به مدیران حوزة مدیریت منابع آب معرفی شد. برای شبیهسازی و اعتبارسنجی مدل تهیهشده، از دادههای دشت نسا بم استفاده شد. در دشت نسا بم، احداث سد مخزنی نسا برای تأمین آب شرب و صنعت شهر بم و درنتیجه، بازتخصیص آب، موجب کمبود شدید منابع آبی در روستاها و درنهایت، افزایش مهاجرت به شهرها شده است. برای ارزیابی نتایج سناریوهای مدیریتی ارائهشده، بارش پیشبینیشده توسط مدل گردش عمومی جو GFDL-ESM2M تحت سناریوی RCP4.5 برای دورة زمانی آیندة نزدیک20 سال، با یک مدل ARMAX به رواناب تبدیل شد. نتایج مدل پویایی سیستم نشان داد ادامة روند برداشت کنونی از منابع زیرزمینی دشت، در سالهای آینده، افت تراز سطح آب معادل 8.3 متر نسبت به وضع موجود و افتی معادل 41 متر نسبت به سال 1979 دارد. همچنین، نتایج نشان داد پخش حدود 60 درصد آب مازاد سد نسا براساس برنامة بهرهبرداری از مخزن، در بیست سال به کاهش روند افت تراز آب زیرزمینی منطقه منجر میشود و کسری بودجة زیرزمینی را از 65.48 میلیون مترمکعب به حدود 35.17 میلیون مترمکعب میرساند. سادگی فهم و اصلاح مدل در واکنش به تغییرات سیستم در مقایسه با مدلهای پیچیده، از دیگر قابلیتهای مفید مدل ارائهشده بوده و بهرهبرداران و برنامهریزان حوزة آب میتوانند از آن استفاده کنند.