چکیده

استان چهارمحال و بختیاری به دلیل نوسانات شدید بارش و توپوگرافی پیچیده، با محدودیت جدی منابع آب سطحی مواجه است. این شرایط موجب افزایش وابستگی به منابع آب زیرزمینی و ضرورت توسعه راهکارهای تغذیه و ذخیره‌سازی مصنوعی آبخوان‌ها شده است. در این پژوهش، مکان‌یابی و اولویت‌بندی محورهای مناسب احداث سد زیرزمینی در حوضه آبریز دشت شهرکرد با استفاده از تلفیق GIS و روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) انجام شد. در مجموع 4 معیار اصلی شامل منابع آب، ویژگی‌های مخزن، ویژگی‌های محور سد و معیارهای اقتصادی–اجتماعی تعریف شدو بیش از 20 زیرمعیار مورد بررسی قرار گرفت. پس از تلفیق لایه‌های اطلاعاتی، 12 محور مناسب برای احداث سد زیرزمینی شناسایی گردید. برای کاهش عدم قطعیت در وزن‌دهی معیارها، 5 سناریوی تصمیم‌گیری طراحی شد. سپس برای هر محور، شاخص تناسب (SI) در هر سناریو محاسبه و مقایسه گردید. نتایج نشان داد دامنه تغییرات شاخص تناسب محورهای منتخب بین حدود 35/0 تا 85/0 قرار دارد که بیانگر قدرت تفکیک مناسب مدل است. محور شماره 54 در هر پنج سناریو رتبه اول را کسب کرد؛ به‌طوری‌که مقدار شاخص تناسب آن همواره بیش از 82/0 بود. برتری این محور بدلیل ضخامت کم آبرفت در محل محور سد (کمتر از 15 متر)، پتانسیل بالای جریان زیرسطحی (بیش از 40 میلیون مترمکعب در سال) و اثر ناچیز بر منابع آب پایین‌دست است. در مقابل، محور شماره 65 در تمامی سناریوها در رتبه آخر قرار گرفت و مقدار SI آن کمتر از 35/0 بود که عمدتاً به دلیل شیب نسبتاً زیاد (بیش از 4 درصد)، سطح محدود مخزن (کمتر از 2 کیلومتر مربع) و نفوذپذیری پایین آبرفت رخ داده است. به طور کلی، نتایج نشان داد ترکیب GIS و AHP روشی کارآمد برای مکان‌یابی سدهای زیرزمینی بوده و معیارهای هیدرولوژیکی و مخزنی با سهمی بیش از 60 درصد بیشترین نقش را در تعیین اولویت نهایی محورهای پیشنهادی دارند.