تعیین ضریب نشت در رودخانه‌های فصلی مطالعه موردی حوضه آبریز رودخانه خشک شیراز

ترابی, سیداحمدرضا; پرهمت, جهانگیر; صدقی, حسین; بابازاده, حسین

doi:10.22034/iwrj.2023.14247.2495

تعیین ضریب نشت در رودخانه‌های فصلی مطالعه موردی حوضه آبریز رودخانه خشک شیراز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیداحمدرضا ترابی ¹

جهانگیر پرهمت ²

حسین صدقی ³

حسین بابازاده ⁴

¹ دانشجوی دکتری مهندسی منابع آب، گروه علوم و مهندسی آب، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران

² استاد پژوهشی، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران ایران

³ استاد گروه علوم و مهندسی آب، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران

⁴ استاد،گروه علوم و مهندسی آب، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22034/iwrj.2023.14247.2495

چکیده

مستندات تاریخی موجود بیانگر این است که آبریزهای جنوب ایران به‌ویژه کلان‌شهر شیراز از استعداد بالایی در سیل‌خیزی برخوردار است. در این تحقیق ضمن تعیین ضریب نشت، عوامل موثر بر افت حجم سیلاب در حوضه آبریز رودخانه خشک شیراز مورد بررسی قرار گرفت. به‌همین منظور کاربری‌های مختلف اراضی و درصد پوشش گیاهی از روی تصاویر ماهواره‌ی تهیه شد. علاوه بر آن، اطلاعات مربوط به ایستگاه‌های آب‌سنجی زیرحوضه‌ها نیز جمع‌آوری گردید. همچنین از اطلاعات هندسی 470 مقطع عرضی عمود بر جهت جریان در طول مسیر رودخانه استفاده شد. به‌منظور شبیه‌سازی جریان در رودخانه خشک شیراز و سرشاخه‌های آن از نرم‌افزار MIKE استفاده گردید. سپس سیلاب‌هایی با دوره‌بازگشت 5 ساله تا 100 ساله برای فرآیند شبیه‌سازی درنظر گرفته شد و داده‌های مربوط به آن وارد پایگاه داده‌های نرم‌افزار گردید. برای ارزیابی دقت مدل از شاخص ریشه میانگین مربعات خطا RMSE استفاده شد. نتایج نشان داد مدل کامپیوتری MIKE و معادلات حاکم سنت‌ونانت می‌تواند برای شبیه‌سازی جریان در رودخانه‌های فصلی مورد استفاده قرار گیرد. براین‌اساس میزان ضریب نشت برای رودخانه خشک و سرشاخه‌های آن برابر با 5-10(l/s)، حجم افت انتقال سیلاب برای دوره‌بازگشت‌های 25، 50 و 100 ساله در روخانه خشک بیش از یک میلیون متر مکعب، در شاخه چنارسوخته بیش از یک‌صد هزارمترمکعب و در شاخه نهراعظم برای سیلاب با دوره‌بازگشت‌های 50 و 100 ساله بیش از دویست هزار مترمکعب می باشد. بیشترین درصد نفوذ در دوره‌بازگشت 5 ساله رخ می‌دهد و مقدار آن برای رودخانه خشک ، شاخه چنارسوخته و شاخه نهراعظم به ترتیب 20 ، 6 و 5 درصد از حجم سیلاب محاسبه شد. در شرایطی که افزایش شیب رودخانه منجر به کاهش قابل توجه افت حجم سیلاب می‌گردد، دوره بازگشت سیلاب رابطه مستقیم با افت حجم سیلاب دارد. با توجه به کارایی مدل در شبیه‌سازی جریان در رودخانه‌های فصلی پیشنهاد می‌گردد، از مدل MIKE-11 در شبیه‌سازی جریان در مسیل‌های مشابه استفاده شود.

کلیدواژه‌ها

رودخانه خشک شیراز

سیلاب

ضریب نشت

معادلات سنت‌ونانت

مدل MIKE

موضوعات