پژوهش آب ایران

پژوهش آب ایران

مدل‌سازی تبخیر روزانه از تشت با استفاده از برنامه نویسی بیان‌ژن و سری‌های زمانی در استان خوزستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته آبیاری و زهکشی، دانشگاه شهرکرد،
2 دانشیار گروه مهندسی آب دانشگاه شهرکرد
3 استادیار/ گروه مهندسی آب دانشگاه شهرکرد
چکیده
مدل‌سازی تبخیر از تشت علاوه بر کاربرد در مطالعات هیدرولوژی مانند برآورد هدر رفت آب از مخازن سدها، به برآورد نیاز آبی گیاهان در مناطقی که اطلاعات لایسی‌متری وجود ندارد کمک می‌کند. مدل‌سازی این پارامتر مهم می‌تواند در تخمین-داده‌های گم‌شده نیز بسیار کارگشا باشد. در این پژوهش با به کارگیری مدل برنامه‌نویسی بیان‌ژن (GEP) و برخی مدل‌های سری‌زمانی، تبخیر روزانه از تشت در یک دوره ۲۰ ساله (۲۰۲۰-۲۰۰۰) در سه ایستگاه سینوپتیک اهواز، آبادان و دزفول مدل‌سازی شد. نتایج نشان داد استفاده از داده‌های 14، 16 و 20 ماه قبل برای شبیه‌سازی نسبت به دوره‌های کوتاه‌تر، در هر دو مرحله‌ی آموزش و آزمون نتایج دقیق‌تری ارائه می‌کند. همچنین براساس معیارهای ارزیابی، میزان خطای شبیه‌سازی در ماه‌های سرد سال (اکتبر تا مارس) نسبت به ماه‌های گرم (آپریل تا سپتامبر) به‌طور متوسط 28 درصد کمتر بود. هرچند در تمام 12 ماه سال حداقل یک الگوی مناسب با دقت قابل قبول برای شبیه‌سازی داده‌های تبخیر روزانه به‌دست آمد. بهترین نتایج در ماه‌های گرم سال در ماه آگوست و در دزفول مشاهده‌ شد به نحوی که خطای برآورد تبخیر روزانه 93/0 میلی‌متر در روز و ضریب نش 80/0 به‌دست آمد. در ماه‌های سرد سال نیز کمترین خطا (70/0 میلی‌متر در روز) در ماه دسامبر آبادان به همراه ضریب نش 82/0 مشاهد شد که نشان‌هنده‌ی کارایی بالای مدل GEP در شبیه‌سازی داده‌های تبخیر از تشت است. مقایسه نتایج این مدل با برخی مدل‌های سری‌زمانی نیز نشان داد مدل GEP در تمام ماه‌ها در آبادان دارای خطای کمتری است. در دزفول مدل Holt در ماه‌های ژانویه و سپتامبر نتایج بهتری نسبت به GEP ارائه کرد. میزان خطا در این دو ماه به‌ترتیب 61 درصد و 71 درصد کمتر از مدل GEP بود. در ایستگاه اهواز نیز مدل Exponential smoothing در اکتبر و مدل Holt در نوامبر به‌ترتیب تبخیر روزانه را با 48 درصد و 68 درصد خطای کمتر برآورد کردند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • تاریخ دریافت 27 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 29 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 30 دی 1401
  • تاریخ انتشار 01 مرداد 1402