ارزیابی توسعه‌یافتگی توده‌های کارستی دیمه و ‌ پیرغار براساس تحلیل هیدروگراف چشمه

گراوند, فاطمه; حسینی, سید موسی; مقصودی, مهران; یمانی, مجتبی; لک, راضیه

doi:10.22034/iwrj.2022.13956.2420

ارزیابی توسعه‌یافتگی توده‌های کارستی دیمه و ‌ پیرغار براساس تحلیل هیدروگراف چشمه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فاطمه گراوند ¹

سید موسی حسینی ²

مهران مقصودی ³

مجتبی یمانی ⁴

راضیه لک ⁵

¹ کاندیدای دکتری رشته ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

² دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

³ دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

⁴ استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

⁵ پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی کشور.

https://doi.org/10.22034/iwrj.2022.13956.2420

چکیده

شکل هیدروگراف چشمه کارستی، بازتاب مستقیم همه فرآیندهای فیزیکی است که در داخل آبخوان، جریان آب زیرزمینی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. به‌ویژه شکل و روند فروکش، اطلاعات مهمی را در مورد ذخیره و ویژگی‌های هیدروژئومورفولوژیکی توده آبخوان تأمین کننده چشمه، فراهم می‌آورد. در این پژوهش، تحلیل کمّی از رفتار هیدروژئولوژیکی چشمه‌های کارستی دیمه و پیرغار در استان چهارمحال و بختیاری واقع در زون‌های مرتفع و چین‌خورده زاگرس در طول دوره آماری مشترک (از سال 1379 تا 1398) مورد تحلیل کمی قرار گرفته‌اند. این تحلیل شامل طبقه‌بندی آبخوان کارسـتی، مدل‌سازی منحنی فروکش آبدهی و تخمین حجم آب ذخیره شده در بخش اشباع و غیر‌اشباع آبخوان کارستی به روش مانجین بوده است. برآورد ضرایب فروکش جریان سریع (αf)، جریان انتقالی (αif) و جریان پایه (αb) چشمه‌ها بر اساس تحلیل 18 منحنی فروکش بدست آمده αf = 0.004، αif = 0.016 و αb = 0.042 برای چشمه دیمه و αf = 0.007، αif = 0.038 و αb = 0.125 برای چشمه پیرغار نشان داد که درجه‌ توسعه‌یافتگی چشمه پیرغار 7 و چشمه دیمه برابر 5.5 می‌باشد؛ آنالیز نتایج سری زمانی نشان دهنده تخلیه چشمه دیمه عمدتاً تحت تأثیر شکاف‌های بهم متصل است و کمتر از سیستم مجاری تأثیر می‌پذیرد اما چشمه پیرغار دارای توسعه کارستی شدگی آبخوان بواسطه گسل‌های بزرگ تکتونیکی آزاد است و توسط مجرا‌های کارستی تخلیه می‌گردد. بالا بودن میزان جریان انتقالی چشمه پیرغار، تغذیه نقطه‌ای و سیستم مجرایی کارست منطقه را نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

منحنی فروکش

طبقه‌بندی آبخوان

روش مانجین

چشمه-های کارستی چهارمحال و بختیاری

موضوعات