پژوهش آب ایران

پژوهش آب ایران

بررسی تأثیر سناریوهای آبیاری بر تغییرات مکانی- زمانی بهره‌وری مصرف آب سویا با استفاده از مدل AquaCrop

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی، گروه مهندسی آب، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه
2 استادیار گروه مهندسی آب، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه
چکیده
این مطالعه برای بررسی تغییرات زمانی و مکانی بهره‌وری مصرف آب سویا، تحت سناریوهای مختلف آبیاری به‌عنوان شاخص مهمی برای پتانسیل‌یابی مناطق مستعد کشت این محصول در اراضی تحت پوشش شبکة آبیاری و زهکشی گاوشان – رودخانة رازآور - استان‌های کرمانشاه و کردستان انجام شد. برای این منظور، از نرم‌افزاری مبتنی بر سیستم اطلاعات جغرافیایی (برای نمایش و تحلیل داده‌های مکانی) با ابزار Reference Weather از سیستم پایش رشد گیاه CGMS (برای میانیابی داده‌های هواشناسی) و نسخة پلاگین نرم‌افزار AquaCrop (برای شبیه‌سازی رشد گیاه)، به‌صورت ترکیبی استفاده شد. ناحیة مطالعاتی با توجه به شرایط خاک و هواشناسی به 94 واحد همگن تقسیم شد. با کاربرد داده‌های روزانة هواشناسی (1988-2015) در رابطة پنمن مانتیث فائو، مقادیر روزانة تبخیر و تعرق پتانسیل در نواحی همگن مختلف محاسبه شد. مدل  AquaCropبرای همة نواحی همگن، با کاربرد فایل گیاهی سویا (واسنجی‌شده برای منطقة کرمانشاه) تحت 3 سناریو آبیاری (60، 80 و 100 درصد نیاز آبیاری پتانسیل) برای 28 سال اجرا شد. برای این شبیه‌سازی‌ها 7896 فایل پروژه تهیه و با نسخة پلاگین AquaCrop اجرا شد. نتایج نشان داد عملکرد دانه و تبخیر و تعرق فصلی و درنتیجه، بهره‌وری مصرف آب سویا از سناریوهای کم‌آبیاری متأثر بود و تغییرات زمانی و مکانی داشت. این تغییرات با افزایش شدت تنش ‌آبی (به‌جز تغییرات زمانی تبخیر و تعرق فصلی) در سناریوهای آبیاری افزایش یافت. به‌طور کلی، میانگین بهره‌وری مصرف آب سویا در دشت میان‌دربند، بیشتر از دشت بیله‌وار بود. با توجه به مقادیر بهره‌وری مصرف آب شبیه‌سازی‌شده، در دشت بیله‌وار، نواحی آبیاری B1 و B4 و در دشت میان‌دربند، نواحی آبیاری D4 و D9 از دیدگاه عامل آب، که کلیدی‌ترین عامل تولید در اقلیم خشک و نیمه‌خشک ایران است، بیشتر مستعد کشت سویاست.
کلیدواژه‌ها

دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 41
تابستان 1400
صفحه 143-152

  • تاریخ دریافت 10 بهمن 1399
  • تاریخ بازنگری 05 اردیبهشت 1400
  • تاریخ پذیرش 11 خرداد 1400
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1400