استادیار گروه مهندسی عمران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بوشهر، بوشهر، ایران
چکیده
تفاوت در شرایط اقلیمی، بارندگی، تعرق توسط گیاه و تبخیر از سطح خاک موجب تغییر در عملکرد و حجم آب مورد نیاز گیاهان میشود. کلزا بهعنوان یکی از محصولات دارای ارزش اقتصادی زیاد، از اولویتهای اصلی قرارگرفتن در الگوی کشت دشتهای کشور با شرایط آبوهوایی مختلف به شمار میرود. این پژوهش برای جمعآوری اطلاعات مزرعهای و توسعة الگوی رشد محصول کلزا در چهار محدودة آبوهوایی ایران در مزارع واقع در محدودههای بیرجند، بوشهر، شهرکرد و گرگان بهترتیب با شرایط اقلیمی خشک، نیمهخشک، نیمهمرطوب و مرطوب انجام شده است. شبیهسازی برای واسنجی سطح پوشش سایهانداز گیاه با هدف دستیابی به عملکرد نهایی محصول با نرمافزار AquaCrop در فصل زراعی 1397-98 انجام شد. نتایج نشان داد بیشترین میزان تعرق گیاه در مزارع بوشهر، بیرجند، شهرکرد و گرگان بهترتیب با مجموع 900، 790، 717 و 407 میلیمتر به دست آمد. بیشترین عملکرد در شهرکرد با بیشتر از 1800 کیلوگرم در هکتار و بیشترین بهرهوری آب آبیاری در گرگان با 0.26 کیلوگرم در متر مکعب تخمین زده شد. همچنین، نتایج نشان داد کاشت محصول کلزا در ابتدای بازه زمانی کاشت محصولات پاییزه در هر منطقه موجب افزایش بین 5 تا 18 درصد استفاده از آب باران برای رشد رویشی و درنتیجه، کاهش مصرف آب آبیاری در انتهای فصل و افزایش بهرهوری میشود. از بین مناطق مطالعهشده، بهترین محدوده برای کشت کلزا، شهرکرد با دورة رشد طولانی، عملکرد قابل قبول و شرایط اقلیمی سازگار و پراکنش مناسب بارندگی برای کشت دیم است.