پژوهش آب ایران

پژوهش آب ایران

تعیین آسیب‌پذیری شبکه فاضلاب با روش تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: شبکه فاضلاب اجرا شده در بخشی از منطقه 5 شهرداری تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی عمران- مهندسی و مدیریت منابع آب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران
2 استادیار دانشکدۀ سامانۀ زمین، گروه مهندسی عمران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران
چکیده
به‌علت گستردگی شبکة فاضلاب و محدودیت زمان و هزینه، امکان رسیدگی و برطرف‌کردن تمام آسیب‌های فاضلاب‌روها در یک زمان وجود ندارد و این امر، نیازمند رتبه‌بندی آسیب‌پذیری، تدوین برنامة نگهداری و بازسازی فاضلاب‌روهاست. پژوهش پیش‌ رو، به ارزیابی و رتبه‌بندی آسیب‌پذیری شبکة فاضلاب اجراشده در بخشی از منطقة 5 شهرداری تهران با استفاده از تلفیق مدل فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و تکنیک اقدام کرد. بر این اساس، ابتدا با توجه به نظر کارشناسان و متخصصان شاغل در زمینة طراحی و نگهداری سیستم‌های فاضلاب و نیز مطالعات کتابخانه‌ای انجام‌شده، انواع آسیب‌های شبکة جمع‌آوری فاضلاب در سه سطح آدم‌رو، لوله و انشعاب بررسی و طبقه‌بندی شد. برای تعیین اهمیت نسبی ایرادها، پرسش‌نامه‌ای تهیه و در میان متخصصان شاغل در زمینة طراحی و نگهداری سیستم‌های فاضلاب توزیع شد. با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی، مقایسة زوجی میان عامل‌های مربوط انجام و وزن نسبی هر یک از معیارها محاسبه شد. ماتریس‌های داوری به محیط نرم‌افزار ArcGIS منتقل و خروجی رستری از آنها تهیه شد. در پایان، لایه‌های رستری عامل‌های مختلف در محیط ArcGIS به روش عضویت‌دهی فازی هم‌جنس و سپس تلفیق و در نهایت، پهنه‌بندی آسیب‌پذیری شبکة فاضلاب در دو سطح آدم‌رو و لوله تهیه شد. براساس نتایج، احتمال شکست آدم‌روهای اجراشده در شبکة مورد مطالعه بسیار کم بوده و بیشتر از 70 درصد آدم‌روهای اجراشده در ردة میزان آسیب کم و خیلی کم طبقه‌بندی شد. از علت‌های احتمالی این امر به کم‌بودن سن و اجرای اصولی شبکة اجراشده می‌توان اشاره کرد. هم‌پوشانی نهایی عامل‌ها و زیرمعیارهای مؤثر بر آسیب‌پذیری شبکة فاضلاب نشان  داد احتمال تخریب خطوط لوله‌ی اجراشده در شبکة مورد مطالعه بسیار کم بوده و بیشتر از 74 درصد خط لولة جمع‌آوری فاضلاب اجراشده در محدودة مطالعه موردی، در ردة میزان آسیب کم و متوسط طبقه‌بندی شد. نتایج نشان داد فقط 30 مسیر انتقال فاضلاب (حدود 7 درصد شبکه) در شرایط بحرانی قرار دارد که باید توجه بیشتری به آنها نشان داد. انتظار می‌رود تعداد کم خطوط لولة بحرانی به‌علت عمر کم خطوط لولة اجراشده  باشد. براساس نتایج، در میان سه عامل هدف (گرفتگی آدم‌رو، گرفتگی لوله و گرفتگی انشعاب)، بیشترین آسیب‌پذیری شبکة فاضلاب به عامل گرفتگی لوله مربوط است. همچنین، عیوب روش‌های اجرا در هر سه سطح گرفتگی آدم‌رو، گرفتگی لوله و گرفتگی انشعاب، بیشترین تأثیر را  داشت.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 16 آبان 1399
  • تاریخ بازنگری 05 بهمن 1399
  • تاریخ پذیرش 24 اسفند 1399
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1400