پژوهش آب ایران

پژوهش آب ایران

مدیریت مصرف تلفیقی منابع آبهای سطحی و زیرزمینی در شرایط کم آبی، مطالعه موردی : غرب شبکه آبیاری دشت قزوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
چکیده
برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی و همچنین ارائة برنامه‌ریزی صحیح جهت استفادة تلفیقی منابع آب سطحی و زیرزمینی در شبکه‌های آبیاری، مسألة کم‌آبیاری برای محصولات عمدة تحت کشت در غرب شبکة آبیاری دشت قزوین بررسی شد. برای حل مدل بهینه‌ساز با هدف رسیدن به حداکثر سودخالص اقتصادی در وضعیت کم‌آبی، الگوریتم جست‌وجوی گرانشی (GSA) انتخاب و مسأله با استفاده از برنامة متلب حل شد. جهت معرفی عملیات کم‌آبیاری در منطقة مورد مطالعه، پنج سناریوی کم‌آبیاری با درصدهای کم‌آبیاری ماهانه 0تا10، 0 تا 20 0 تا30، 0 تا 40 و 0 تا50 درصد و یک سناریوی آبیاری کامل تعریف شد. کاهش حجم برداشت از منابع آب زیرزمینی نیز در پنج حالت شامل درصدهای متفاوت از 80 تا 100 درصد حداکثر حجم قابل برداشت در سال خشک تعریف شد. از ترکیب شش حالت (پنج حالت کم‌آبیاری و یک حالت آبیاری کامل) با 5 درصد متفاوت از مقدار برداشت از آب زیرزمینی، سی سناریو تعیین و نتایج برای هر سناریو تحلیل شد. درسناریوهای آبیاری کامل با انتخاب الگوی کشت بهینه، با کاهش برداشت از سفرة آب زیرزمینی از 5 تا 20 درصد، درآمد خالص اقتصادی از 1.7 تا 10.9 درصد کاهش یافت و از مصرف منابع آب زیرزمینی تا 25.3 میلیون مترمکعب کاسته شد؛ همچنین سود خالص اقتصادی در واحد حجم نه تنها کاهش نیافت، بلکه با کاهش حجم برداشت، آب زیرزمینی، اندکی افزایش یافت. با اجرای سناریوهای کم‌آبیاری و اصلاح الگوی کشت در وضعیت خشک‌سالی، سطوح زیرکشت از 41 تا 54 درصد نسبت به آبیاری کامل افزایش و در عین حال سودخالص اقتصادی از6.4 تا 10.7 درصد کاهش یافته است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1399
  • تاریخ بازنگری 08 مهر 1399
  • تاریخ پذیرش 08 آبان 1399
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1400