با انتقال پایتخت صفویان از قزوین به اصفهان و افزایش چشمگیر جمعیت شهر، طراحان شهری صفوی ناگزیر به ایجاد محلات و ساختارهای جدیدی شدند تا از یک سو نیازهای سکونتی جمعیت رو به رشد شهر را تامین کند و از سوی دیگر زمینههای شکلگیری پایتختی درخور برای شاهعباس اول فراهم شود. شکلگیری این ساختار عظیم بدون توجه به مدیریت آب شهری ممکن نبود. در این نوشتار تلاش شده است تا در یک بررسی تاریخی ـ تحلیلی به مطالعه ابعاد مختلف نظام مدیریت آب اصفهان پس از انتخاب شدن به عنوان پایتخت صفوی پرداخته شود. درواقع این پرسش مطرح میشود که با گسترش شهر اصفهان پس از پایتخت شدن، چه راهکارهایی برای مدیریت آب در گستره شهری جدید در نظر گرفته شد؟ بر این اساس مشخص شد که نظام مدیریت آب در این دوره علاوه بر نظارت بر رودخانه زایندهرود و مادیها و چگونگی مدیریت زمانی و مکانی آنها، بر شکلگیری بافت جدید شهری (شامل محلات جدید، مجموعه دولتخانه، گردشگاه چهارباغ، مجموعه نقشجهان و..) نیز مهمترین تاثیر را داشته است. درواقع موقعیت مکانی این ساختارها از یک سو کاملا متاثر از میزان دسترسی به آب بوده و از سوی دیگر حفاظت از بافت جدید در مقابل سیلابهای رودخانه مدنظر بوده است. آب موردنیاز مجموعه شهری اصفهان از دو منبع آبهای زیرزمینی (برای مصارف آشامیدنی) و انشعابات مادیها (برای تامین آب باغها و ساختارهای عمومی) تامین میشده است، که در مورد دوم تقسیم آب بر اساس سند موسوم به طومار شیخبهایی صورت گرفته است. چگونگی نظارت حکومتی در دورههای مختلف نیز بر روند ضعف و قدرت ساختار مدیریتی آب و به طور کلی ساختار سیاسی حکومت موثر بوده است. این پژوهش از نوع پژوهشهای تاریخی است، که با دیدی تحلیلی به واکاوی راهکارهای طراحان و تصمیمگیران دوره صفوی در نظام مدیریت آب پایتخت میپردازد. روش دادهاندوزی نیز بررسی میدانی به همراه مطالعات اسنادی و کتابخانهای است.
