پژوهش آب ایران

پژوهش آب ایران

بررسی و برآورد شاخص‌های تداوم جریان بر اساس عوامل هیدرواقلیمی و لیتولوژی (مطالعه موردی: ناحیه خزری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
چکیده
شاخص‌های مستخرج از منحنی تداوم جریان،‏ همواره یکی از موضوعات مهم در هیدرولوژی بوده و اطلاع از میزان آن،‏ نقش به‌سزایی در برنامه‌ریزی و مدیریت بهینه منابع آب دارد. در این پژوهش،‏ با استفاده از داده‌های جریان روزانه رودخانه،‏ شاخص‌های تداوم جریان در هجده ایستگاه آب‌سنجی حوضه خزری،‏ تعیین شد. در محیط GIS پارامترهای فیزیوگرافی زیرحوضه‌ها استخراج و عوامل مختلف اقلیمی،‏ زمین‌شناسی و کاربری اراضی نیز محاسبه شد. روش آزمون تحلیل عاملی از بین بیست ویک پارامتر مؤثر،‏ شش عامل به‌عنوان مهم‌ترین عوامل مستقل انتخاب شدند. سپس روابط رگرسیون تک و چند‌متغیره خطی،‏ توانی،‏ نمایی در سطح معنی‌داری 1 درصد تعیین شدند. در روش رگرسیون‌های چندمتغیره از بین عامل‌های زمین‌شناسی به طور مشخص سازندهای سخت‌کربناته و آبرفتی،‏ از بین عوامل مورفومتری،‏ طول رودخانه اصلی و شیب متوسط حوضه و از جنبه کاربری اراضی نیز عامل سطح کاربری کشاورزی،‏ به‌عنوان بهترین برآورد کننده‌ی شاخص تداوم‌ جریان،‏ تشخیص داده شدند. همچنین با توجه به مدل‌های تک‌متغیره توانی و نمایی،‏ پارامتر بارش متوسط حوضه به‌عنوان مؤثرترین عامل‌اقلیمی در تخمین شاخص‌های تداوم جریان رودخانه‌ها تشخیص داده شد. نتایج اعتبار‌سنجی روابط رگرسیونی نشان داد که توزیع خطا‌ها در تمامی مدل‌های استخراج شده،‏ نرمال است. با توجه به روابط منطقه‌ای به‌دست آمده،‏ مشارکت عامل سازندهای سخت‌کربناته و نیز همراهی آن‌ها با نهشته‌های کواترنری،‏ نشان از نقش مؤثر آن‌ها در تأمین تداوم جریان رودخانه‌های منطقه دارد.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 17 آذر 1392
  • تاریخ بازنگری 04 مرداد 1394
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1394
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1395