اثر فنی و اقتصادی مقادیر مختلف آب آبیاری‌ بر خصوصیات رویشی، فیزیولوژیکی و کمی و کیفی میوه انجیر رقم سبز در منطقه استهبان

شاهرخ نیا, محمدعلی; زارع, حمید; شجری, شاهرخ

doi:10.22034/iwrj.2025.15234.2689

اثر فنی و اقتصادی مقادیر مختلف آب آبیاری‌ بر خصوصیات رویشی، فیزیولوژیکی و کمی و کیفی میوه انجیر رقم سبز در منطقه استهبان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمدعلی شاهرخ نیا ¹

حمید زارع ²

شاهرخ شجری ³

¹ بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،

² مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، استهبان، ایران

³ مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

10.22034/iwrj.2025.15234.2689

چکیده

استهبان یکی از شهرستانهای استان فارس است که سطح وسیعی از باغهای آن به کشت انجیر دیم اختصاص دارد. بهدلیل کاهش بارندگی در سالهای اخیر، نیاز آبی باغهای منطقه تامین نشده و بسیاری از باغداران به آبیاری بیرویه باغها پرداختهاند. بنابراین نیاز است تأثیر مقادیر مختلف آب آبیاری بر خصوصیات کمی، کیفی و اقتصادی محصول مورد بررسی قرار گیرد. آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار و پنج تیمار روی درختان انجیر (رقم سبز) در ایستگاه تحقیقات انجیر استهبان طی دو سال اجرا شد. تیمارهای آبیاری شامل آبیاری به اندازه صفر، 25، 50، 75 و 100 درصد نیاز آبی برآورد شده توسط روش پنمن مانتیث بود. ویژگی صفات کمی و کیفی محصول اندازهگیری و بهرهوری آب نیز محاسبه و سطوح مختلف آبیاری از نظر اقتصادی ارزیابی شدند. روابطی تجربی برای تخمین میزان آب آبیاری مورد نیاز بر اساس میزان بارش سالانه بهدست آمد. ارزیابی اقتصادی در دو حالت با و بدون درنظر گرفتن ارزش واقعی آب انجام شد. تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از نرمافزارSAS 9.13 و مقایسه میانگین بین روشهای مختلف با بهکارگیری آزمون دانکن انجام شد. نتایج نشان داد که با افزایش میزان آبیاری در محدوده نیاز آبی گیاه، خصوصیات رویشی، فیزیولوژیکی و صفات کمی و کیفی انجیر بهبود یافت. بهترین وضعیت مربوط به تیمار بدون تنش (100 درصد نیاز آبی) بود که این تیمار به 8/5 متر مکعب آب برای هر درخت نیاز داشت. میزان عملکرد محصول در تیمار بدون آبیاری و آبیاری کامل به‌ترتیب 3119 و 7671 گرم در هر درخت بود. همچنین نتایج ارزیابی اقتصادی در شرایط معمول که بدون درنظر گرفتن ارزش واقعی آب است نشان داد که تیمارهای بیشتر آبیاری شده نسبت به سایر تیمارها دارای سود خالص بیشتری بودند و تفاوت زیادی در نسبت منفعت به هزینه وجود نداشت (49/2 تا 31/2). اما بررسیهای اقتصادی با در نظر گرفتن ارزش واقعی آب نشان داد که تیمارهای بیشتر آبیاری شده دارای اولویت اقتصادی نبوده، تفاوت نسبت منفعت به هزینه تیمارها زیاد بوده (46/2 تا 20/1) و بهترین تیمار از نظر اقتصادی تیمار دیم بوده است. این بررسی نشان داد که عامل ارزش واقعی آب پارامتر بسیار مهمی در اقتصادی شدن آبیاری انجیرستان دیم میباشد و میتواند نتایج به دست آمده را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. چون معمولاً کشاورزان هزینه ارزش واقعی آب را نمیپردازند، انجام آبیاری برای آنها دارای منفعت اقتصادی بوده ولی با توجه به محدودیت منابع آبی در سطح کلان کشور بهصرفه نیست.

کلیدواژه‌ها

انجیر دیم، بررسی اقتصادی، بهره

وری آب، نیاز آبی