پژوهش آب ایران

پژوهش آب ایران

مروری بر کاربرد توابع مفصل در مطالعات آب‌های زیرزمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
رسول میرعباسی نجف آبادی 1
محمد ناظری تهرودی 2
1 دانشیار، مهندسی منابع آب، دانشکده کشاوری، دانشگاه شهرکرد، ایران.
2 گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
10.22034/iwrj.2025.15130.2670
چکیده
در این مطالعه، روش‌های مبتنی بر توابع مفصل در مطالعات آب زیرزمینی از جنبه‌های مختلف بررسی شده است. نتایج نشان داد که یکی از چالش‌های اصلی در این حوزه، انتخاب تابع مفصل مناسب است که بتواند وابستگی‌های بین متغیرها را به دقت توصیف کند. انتخاب نادرست تابع مفصل می‌تواند به نتایج ضعیف در مدل‌سازی منجر شود. همچنین، پیچیدگی محاسباتی و نیاز به داده‌های با دقت و طول مناسب از دیگر محدودیت‌های استفاده از توابع مفصل در مطالعات آب‌های زیرزمینی محسوب می‌شوند، زیرا در بسیاری از مناطق دسترسی به داده‌های مشاهداتی آب زیرزمینی محدود است. با این حال، توابع مفصل مزایای قابل توجهی در مدل‌سازی سیستم‌های آب زیرزمینی ارائه می‌دهند. این توابع انعطاف‌پذیری لازم برای مدل‌سازی وابستگی‌های غیرخطی بین متغیرها را فراهم می‌کنند و جداسازی توزیع‌های حاشیه‌ای از ساختار وابستگی را امکانپذیر می‌کنند. مهم‌ترین توابع در بحث تحلیل فراوانی توأم و همچنین شبیه‌سازی‌های شرطی و توأم پارامترهای آب زیرزمینی مفصل‌های دومتغیره ارشمیدسی و مفصل‌های واین می‌باشند که ابعاد بالاتر را در بر می‌گیرد. این ویژگی‌ها به بهبود ارزیابی ریسک و مدیریت منابع آب زیرزمینی کمک می‌کنند. برای تحقق پتانسیل کامل توابع مفصل در تحقیقات هیدرولوژیک، انجام مطالعات موردی گسترده‌تر در محیط‌های مختلف ضروری است. همچنین، بررسی تأثیرات بلندمدت تغییرات اقلیمی و تعاملات پیچیده‌تر بین متغیرهای اجتماعی-اقتصادی و محیطی باید در اولویت قرار گیرد. در نهایت، ادغام توابع مفصل با رویکردهای مدل‌سازی نوآورانه می‌تواند به بهبود دقت مدل‌سازی و در نهایت شناخت و مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی کمک کند. نتایج بررسی مطالعات منتشر شده در زمینه‌های مختلف، اعم از تحلیل فراوانی توأم متغیرهای کمی و کیفی، شبیه‌سازی توأم، تحلیل مکانی، تاثیرات متغیرهای دیگر بر کمیت و کیفیت آب زیرزمینی، خشکسالی آب زیرزمینی و غیره نشان از عملکرد مطلوب توابع مفصل در مطالعات آب زیرزمینی دارد که در بیشتر موارد آن را به توزیع‌محور بودن این روش نسبت داده‌اند. با وجود پیشرفت‌های اخیر در استفاده از توابع مفصل در هیدرولوژی، کاربرد این توابع در سیستم‌های پیچیده آب زیرزمینی که شامل متغیرهای توزیع‌شده مکانی و ناهمگنی‌های ساختاری هستند، هنوز به‌طور کامل بررسی نشده است. همچنین توسعه روش‌های مفصل‌پایه برای لحاظ کردن ناایستایی در داده‌های آب زیرزمینی می‌تواند از زمینه‌های مورد مطالعه در آینده باشد. علاوه بر این، ادغام توابع مفصل با روش‌های مدل‌سازی پیشرفته‌تر، مانند مدل‌های سلسله‌مراتبی بیزی، می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای تحقیقات آینده ایجاد کند. این ادغام می‌تواند به بهبود مدل‌سازی وابستگی‌های پیچیده بین متغیرهای هیدرولوژیکی، به‌ویژه در سیستم‌های آب زیرزمینی کمک کند.
کلیدواژه‌ها
آب‌های زیرزمینی، تحلیل چندمتغیره، تحلیل وابستگی، مفصل‌های دومتغیره، مفصل‌های واین

  • تاریخ دریافت 07 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 12 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1404