پژوهش آب ایران

پژوهش آب ایران

بررسی اثر تراکم و غیریکنواختی رسوبات غیرچسبنده بر آب‌شستگی پایین‌دست سرریز کنگره‌ای مثلثی

نویسندگان
1 گروه علوم و مهندسی آب دانشکده کشاورزی و محیط زیست، دانشگاه اراک.
2 گروه علوم و مهندسی آب دانشگاه اراک
چکیده
سرریزهای کنگره‌ای در بازه‌ای از رودخانه که دارای محدودیت عرض باشد برای افزایش ظرفیت عبور جریان استفاده می‌شوند. در این پژوهش فرسایش پایین‌دست سرریزهای کنگره‌ای و اثر تراکم بستر رسوبی و غیریکنواختی دانه‌بندی بر آب‌شستگی بررسی شد. آزمایش‌ها در یک فلوم شیشه‌ای به طول ۱۰ متر و عرض ۸۰ سانتی‌متر و در سه دبی 5، 10 و 15 لیتر بر ثانیه انجام گرفت. سرریز کنگره‌ای با L/W برابر با 2 و ارتفاع 35 سانتی‌متر ساخته شد. برای انجام آزمایش‌ها دو نوع رسوب یکنواخت (A) و غیریکنواخت (B) با قطر میانه 2 میلی‌متر درنظرگرفته شد. عمق پایاب در آزمایش‌ها 11 سانتی‌متر و زمان تعادل 6 ساعت در نظر گرفته شد. بررسی‌ها نشان داد که بیشینه عمق آب‌شستگی در نزدیکی محل اتصال سرریز به دیواره کانال رخ می‌دهد و با تغییر هد آب بالادست، مکان آب‌شستگی تغییر خاصی نمی‌کند. همچنین، بیشینه دوم آب‌شستگی در نزدیک دماغه سرریز رخ داد. با افزایش دبی، میزان آب‌شستگی بیشینه تا 68 درصد افزایش را در رسوب A و تراکم 80 درصد نشان داد. با افزایش تراکم از 80 به 90 درصد، تا حدودی عمق آب‌شستگی کاهش یافت، اما در دبی زیاد، تراکم اثرگذاری خود را از دست داد. همچنین بررسی‌ها نشان داد که غیریکنواخت بودن رسوب B سبب شده است که فرسایش کمتری نسبت به رسوب یکنواخت A داشته باشد، به‌طوری‌که در دبی بیشینه، رسوب B نسبت به رسوب A، 20 درصد کاهش آب‌شستگی را نشان داد.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 07 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 18 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 05 فروردین 1404