پژوهش آب ایران

پژوهش آب ایران

تأثیر الگوهای دورپیوندNAO وENSO بر فراوانی و شدت وقوع رودخانه‌های جوی در ایران

نویسندگان
فائقه پژوهش 1
محمدعلی نصراصفهانی 2
احمد رضا قاسمی 3
1 دانشجوی دکتری گروه مهندسی آب دانشگاه شهرکرد
2 استادیار/ گروه مهندسی آب دانشگاه شهرکرد
3 گروه مهندسی آب دانشگاه شهرکرد
10.22034/IWRJ.2025.15062.2655
چکیده
مطالعه الگوهای جوی بزرگ مقیاس که تأثیر معنی‌داری بر شرایط اقلیمی کشور دارند می‌تواند به شناخت عوامل تغییرات آب و هوایی و پیش‌آگاهی از پدیده‎‌های زیانبخش جوی مانند ترسالی و خشکسالی‌ کمک کند. در این مطالعه به بررسی اثر پدیده‌های نوسان جنوبی (SO) و نوسان اطلس شمالی (NAO) بر فراوانی وقوع و شدت رودخانه­های جوی پرداخته شد. رودخانه­های جوی مسیرهای بلند و باریکی هستند که حدود 90 درصد رطوبت جو را در عرض­های میانی زمین با خود حمل می­کنند. در این پژوهش از کمیت شار بخار آب تجمعی (IVT) با استفاده از داده‌های بازتحلیل ERA5 در ماه‌های پربارش در کشور (نوامبر تا می) در بازه 1979 تا 2020 با گام­های زمانی 6 ساعته برای شناسایی رودخانه­های جوی استفاده شد. نتایج نشان داد که درصد وقوع رودخانه­های جوی در فازهای خنثیSO  و NAO به­ترتیب 81/55 و 11/67 درصد می­باشد. فراوانی وقوع رودخانه‌های جوی در کشور در فاز منفی SO یا النینو، 26 درصد و در فاز مثبت NAO بسیار بیشتر (4 برابر) از فاز منفی این پدیده است. این نتیجه با مطالعات گذشته که این دو فاز را با ترسالی­های کشور مرتبط دانسته‌اند همخوانی دارد. بررسی شدت رودخانه‌های جوی که با شاخص IVT سنجیده شد نیز نشان داد که شدت این پدیده در فاز‌های منفی SO و مثبت NAO بیشتر است.
کلیدواژه‌ها
شاخص SOI
شاخص NAO
شدت رودخانه جوی
فراوانی وقوع

  • تاریخ دریافت 06 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 03 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1404