تحلیل حساسیت روش حذف انفرادی در استخراج سیل‌خیزی زیر‌حوضه‌ها به ارتفاع و الگوی زمانی بارش– مطالعه موردی حوضه آبریز زاهدان

میرکاظمی, سید میثم; جلال کمالی, نوید; ایراندوست, محسن

تحلیل حساسیت روش حذف انفرادی در استخراج سیل‌خیزی زیر‌حوضه‌ها به ارتفاع و الگوی زمانی بارش– مطالعه موردی حوضه آبریز زاهدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید میثم میرکاظمی ¹

نوید جلال کمالی ²

محسن ایراندوست ³

¹ دانشجوی دکترای مهندسی منابع آب، گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان

² استادیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان

³ استادیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان.

چکیده

یکی از موارد بسیار ضروری در برنامه‌ریزی‌های مربوط به مهار خسارات سیلاب ، شناسایی مناطق سیل‌خیز و تعیین پتانسیل سیل‌خیزی یک حوضه می‌باشد. به‌این‌ترتیب مشخص می‌شود که در یک حوضه، کدام‌یک از زیر حوضه‌ها در الویت اجرای سناریو‌های کاهش خطرات سیلاب هستند. اولویت‌بندی سیل‌خیزی ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﺗﻔﮑﻴﮏ ﻭ طبقه‌بندی ﺯﻳﺮ حوضه‌های ﻳﮏ حوضه آبریز ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ مشارکت آنها در تولید دبی اوج سیلاب. به‌عبارت‌دیگر زیر حوضه‌ای که بیش‌ترین مشارکت را در تولید دبی اوج سیلاب حوضه دارد، ﺩﺭ ﺍﻭﻟﻮﻳﺖ ﺍﻭﻝ سیل‌خیزی ﻗﺮﺍﺭ خواهد گرفت. در این مطالعه حساسیت روش حذف انفرادی با استفاده از مدل هیدرولوژیکی HEC-HMS بر تداوم بارش، دوره بازگشت و الگوی زمانی آن به صورت موردی در حوضه آبریز لار زاهدان مورد بررسی قرار گرفت و نشان داده شد که نتایج روش مذکور به تداوم بارش، الگوی زمانی و دوره بازگشت آن با درجات مختلفی دارای حساسیت می‌باشد. با توجه به این‌که زمان تمرکز حوضه حدود12ساعت تخمین زده می‌شود، بارندگی با تداوم 6، 12، 18 و 24 ساعت با الگوهای مختلف توزیع زمانی و در دوره‌های بازگشت 5، 25، 50 و 100 سال مورد آزمون قرار گرفتند. بطور کلی می‌توان گفت در تداوم بارش کوچک تغییر در دوره بازگشت و همچنین تغییر در الگوی زمانی آن تاثیرکوچکی روی الگوی رتبه‌بندی زیرحوضه دارد اما با افزایش تداوم بارش خصوصاً در تداومی حدود دو برابر زمان تمرکز با تغییر الگوی زمانی بارش و همچنین دوره بازگشت، تغییر در الگوی رتبه‎‌بندی زیرحوضه‌ها مشهود است.

کلیدواژه‌ها

حذف انفرادی

الگوی زمانی بارش

دوره بازگشت

HEC-HMS

پتانسیل سیل&rlm

خیزی

موضوعات

آبخیزداری

بنی‌حبیب م. ا. علمی ط. و عربی ا. 1390. ارزیابى روش‌های تعیین اولویت زمانی احداث سدهای تأخیری در حوضة آبخیز تجریش. مجلة علوم و مهندسی آبخیزداری ایران. 15(5): 45-52.
خسروشاهی م. و ثقفیان ب. 1381. نقش روندیابی رودخانه در شناسایی و تفکیک مناطق سیل‌‌خیز در حوضه‌های آبخیز. مجموعه مقالات ششمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی رودخانه، دانشگاه شهید چمران اهواز،. بهمن 1381، صفحه 1383-1375.
سلیمانی ساردو ف. سلطانی کوپایی س. و سلاجقه ع. 1392. انتخاب شاخص سیل‌خیزی مناسب با استفاده از مدل بارش-رواناب HEC-HMS و تکنیک‌های GIS و RS (مطالعة موردی: حوضة سد جیرفت). پژوهشنامة مدیریت حوضة آبخیز. 8(4): 90-105.
شاهویی س. و. پرهمت ج. صدقی ح. حسینی م. و صرمی ع. 1398. شبیه‌سازی رواناب در مقیاس زمانی روزانه با استفاده از تصاویر با دورة هشت روزة سنجندة MODIS و مدل آب‌شناسی SRM. مجلة مهندسی منابع آب. 12(40): 1-12.
محمدی مطلق ر. جلال کمالی ن. و جلال کمالی ا. 1392. بررسی نقش مشارکت زیرحوضه‌های آبریز در شدت سیل‌خیزی (مطالعة موردی: حوضة آبرزی دالکی). فصلنامة علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب. 13(4): 31-44.
مهندسین مشاور بنداب. 1395. طراحی سیستم مدیریت و کنترل سیلاب، جمع‌آوری، هدایت و ذخیرة آب‌های سطحی در زاهدان. ادارة کل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان.
Dehghanian N. Nadoushani M. S. Saghafian B. and Akhtari R. 2019. Performance Evaluation of a Fuzzy Hybrid Clustering Technique to Identify Flood Source Areas. Water Resources Management. 33(13): 4621-4636.
Moradkhani H. and Sorooshian S. 2009. General review of rainfall-runoff modeling: model calibration, data assimilation, and uncertainty analysis. Hydrological Modelling and the Water Cycle. 63(2): 1-24.
Teng J. Jakeman A. J. Vaze J. Croke B. F. Dutta D. and Kim S. 2017. Flood inundation modelling: A review of methods, recent advances and uncertainty analysis. Environmental Modelling & Software. 90: 201-216.
Wijayarathne D. B. and Coulibaly P. 2020. Identification of hydrological models for operational flood forecasting in St. John’s, Newfoundland, Canada. Journal of Hydrology: Regional Studies. 27: 100646.