موضوعات = اقتصاد آب
اقتصاد آب

ارزیابی اقتصادی سامانه‌های آبیاری قطره‌ای ‌سطحی و زیرسطحی محصول پنبه (مطالعه موردی: شهرستان ارزوئیه)

دوره 20، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 75-90

https://doi.org/10.22034/iwrj.2026.14976.2640

مهدیه ساعی، نادر کوهی، حمید نجفی نژاد

چکیده با توجه به افزایش جمعیت، کاهش سالانه نزولات جوی و محدود بودن منابع تأمین‌کننده آب، استفاده بهینه از منابع آبی موجود یکی از بهترین گزینه‌ها برای ایجاد کشاورزی پایدار است. اگر چه آبیاری قطره‌ای سطحی روش آبیاری مؤثری است؛ اما به‌خاطر معایبی مانند تبخیر سطحی خاک و هدررفت آب، دارای محدودیت‌هایی است. اخیراً روش آبیاری زیرسطحی که قادر است از بروز مشکلات ذکر شده جلوگیری کند، در جهان گسترش پیدا کرده است. با توجه به تابش شدید آفتاب و بالا بودن تبخیر سطحی در بسیاری از مناطق ایران، آبیاری زیرسطحی می‌تواند در کاهش تبخیر بسیار مفید باشد. از طرفی با اعمال کم‌آبیاری اصولی و تنظیم‌شده ضمن افزایش کیفیت محصول، می‌توان استفاده بهینه‌ای از آب داشت. هدف از انجام پژوهش حاضر، ارزیابی اقتصادی ‌سامانه‌های آبیاری قطره‌ای سطحی و زیرسطحی محصول پنبه در شهرستان ارزوئیه است. برای دست‌یابی به اهداف مطالعه، از روش بودجه‌بندی جزئی شامل تعیین ارجحیت سرمایه‌گذاری و محاسبه نرخ بازده نهایی (MRR) بین تیمارهای غیرمغلوب استفاده شد. براساس نتایج، سرمایه‌گذاری در تیمار 1L2S2I (آبیاری قطره‏ای زیرسطحی در سطح 100 درصد نیاز آبی و در الگوی کارگذاری در تمام ردیف‌ها) بر سرمایه‌گذاری در سایر تیمارها ارجح است. نتایج فنی نیز این نتیجه را تأیید کرد و نشان داد که عملکرد محصول پنبه در تیمار سیستم آبیاری قطره‌ای زیرسطحی نسبت به سیستم آبیاری قطره‌ای سطحی بالاتر بوده و علی‌رغم یکسان بودن میزان آب مصرفی، کارایی مصرف آب در تیمار سیستم آبیاری قطره‌ای زیرسطحی نیز حدود 8 درصد بیشتر از تیمار سیستم آبیاری قطره‌ای سطحی است.

اقتصاد آب

بررسی و پیش‌بینی تأثیر تکانه بهره‌وری بر همگرایی‌های اقتصادی و پتانسیل شکل‌گیری بازارهای آب منطقه‌ای (مورد مطالعه: ایران و کشورهای هم‌مرز)

دوره 15، شماره 3، پاییز 1400، صفحه 71-80

ریحانه عرب پور، سید عبدالمجید جلایی، مهدی نجاتی

چکیده کمبود آب یک نگرانی جهانی و منطقه‌ای است و به یک چشم‌انداز جهانی و منطقه‌ای نیاز دارد. براساس مطالعات انجام شده، شکل‌گیری بازارهای منطقه‌ای آب یکی از روش‏های مدیریت منابع آب است. برای رسیدن به بازارهای منطقه‌ای آب، یکی از ابزارهای مؤثر ایجاد بستر مناسب جهت همگرائی‌های اقتصادی است. این مطالعه از منظر بهره‌وری، به مهمترین متغیرهای مؤثر در همگرایی اقتصادی پرداخته است. به دلیل اهمیت مسافت در شکل‌گیری بازارهای منطقه‌ای آب، ایران با کشورهای هم‌مرز انتخاب و مطالعه شده‌اند. همچنین، برای اینکه بتوان تأثیر تکانه‌های بهره‌وری را به بهترین شکل ممکن دید، از مدل تعادل عمومی قابل محاسبه پویا استفاده شده است. نتایج نشان داد که تکانه‌های مثبت بهره‌وری موجب گسترش تجارت خارجی ایران و کشورهای همسایه شده است. همچنین، تکانه بهره‌وری علاوه بر اینکه رفاه اقتصادی را به کندی افزایش داده است، باعث رسیدن به نوعی ثبات و پایداری در رشد اقتصادی گردیده است. از آنجا که پیش شرط رسیدن به بازارهای منطقه‌ای آب، همگرائی اقتصادی است، بنابراین همگرایی با کشورهای هم‌مرز استراتژی مناسب برای اقتصاد ایران جهت شکل‌گیری بازارهای منطقه‌ای آب، است. بنابراین شکل‌گیری بازارهای منطقه‌ای آب، می‌تواند فرصت مناسب برای مقابله با بحران آب را فراهم کرده و باعث افزایش رفاه و ثبات و پایداری در رشد اقتصادی شود.