پژوهش آب ایران

چکیده تأمین و تخصیص حقابه‌های محیط‌زیستی رودخانه‌ها برای حفاظت از اکوسیستم منابع آب و اکوسیستم‌های وابسته باید به‌عنوان ضرورت در مدیریت پایدار منابع آب کشور در نظر گرفته شود. در این پژوهش، در یک دورة44 ساله (از 1970 تا 2013)، جریان محیط‌زیستی رودخانة بالیخلوچای بررسی شد. همچنین، با استفاده از نرم‌افزار IHA، تغییرات هیدرولوژیکی و محیط‌زیستی ناشی از احداث و بهره‌برداری از سد یامچی بررسی شد. نتایج نشان داد با استفاده از روش تنانت و برای حفاظت از رژیم جریان رودخانه در محدودةبهینه، برای تمام ماه‌های سال به جریانی در محدودة 1.96 تا 3.27 مترمکعب بر ثانیه نیاز است. روش تسمن برای حفاظت از اکوسیستم‌های رودخانه‌ای، جریانی معادل 1.31 مترمکعب بر ثانیه را تخمین زده است. روش تنانت، مقدار جریان محیط زیستی را کمتر از Q₇₅ تخمین زده است. نتایج روش منحنی تداوم جریان، نشان‌دهندةتأمین دبی 2.95 و 2.46 مترمکعب بر ثانیه به‌ترتیب برای حفاظت از رودخانه در شرایط مناسب و شرایط نسبتاً مناسب  بود. میزان تأثیر احداث سد یامچی بر پارامترهای هیدرولوژیکی به میزان 61.38 درصد با درجه تغییرات متوسط  بود. همچنین، با وجود سد یامچی، پارامترهای محیط‌زیستی به میزان 51.6 درصد تغییر یافت.

چکیده منحنی تداوم‌ جریان روزانه کاربرد زیادی در پروژه‌های منابع آب مانند طرح‌های برقابی،‏ مدیریت آلودگی رودخانه‌ها،‏ رسوب‌گذاری مخازن و فرسایش دارد. عدم وجود این اطلاعات در حوضه‌های فاقد آمار چالشی اساسی در مسائل هیدرولوژی است. پس،‏ هیدرولوژیست‌ها تلاش کرده‌اند به این چالش با گسترش ابزارهایی مانند تحلیل منطقه‌ای مطالعات پاسخ دهند. در این‌ راستا،‏ این پژوهش به بررسی معادلات رگرسیونی به‌عنوان رویکرد پارامتریک در ترسیم منحنی تداوم جریان زیرحوضه‌های فاقد آمار می‌پردازد. از این‌رو،‏ 18 ایستگاه هیدرومتری مناسب در حوضه آبخیز دریاچه نمک انتخاب شد. سپس مقادیر دبی‌های شاخص منحنی تداوم جریان (10Q،‏ 20Q،‏ و ... 95Q)‎ درنظر گرفته شد. در ادامه،‏ معادلات رگرسیونی بین مقادیر این دبی‌ها با متغیرهای فیزیوگرافی،‏ اقلیمی و کاربری اراضی به روش گام‌ به گام به‌ دست آمد. برای ارزیابی مدل رگرسیونی به‌ دست آمده،‏ آماره‌های رگرسیون بررسی شدند. مقدار معیار نش- ساتکلیف این معادلات نیز محاسبه شد. نتایج حاصل نشان داد که از بین متغیرهای مورد بررسی،‏ طول آبراهه اصلی،‏ مساحت،‏ متوسط بارندگی سالانه و شیب حوضه بیشترین نقش را در تغییرات جریان رودخانه دارند و با توجه به معنی‌داری معادلات در سطح 95%،‏ از معادلات رگرسیونی می‌توان در ترسیم منحنی‌های تداوم جریان زیرحوضه‌های فاقد آمار استفاده کرد.