کلیدواژه‌ها = بهره‌وری آب

طراحی آبیاری سطحی نواری و تعیین متغیرها با استفاده از بهینه‌سازی چندهدفه

دوره 18، شماره 2، تابستان 1403، صفحه 15-23

https://doi.org/10.22034/IWRJ.2024.14742.2595

محسن سالکی، محمدرضا نوری امامزاده ئی، حمیدرضا سالمی، روح الله فتاحی

چکیده طراحی سامانه‌‌های آبیاری سطحی نواری یا براساس روابط تجربی مندرج در منابع یا براساس نتایج شبیه‌سازی در مدل‌های مختلف انجام می‌شود که در این روش‌ها امکان بررسی تأثیر همۀ متغیرهای طراحی بر شاخص‌های مختلف آبیاری وجود ندارد. طراحی براساس کمینه‌سازی حجم آب ورودی به همراه بیشینه‌سازی شاخص‌هایی چون راندمان کاربرد، یکنواختی توزیع و کفایت آبیاری رویکرد نوینی است که ازطریق بهینه‌سازی چندهدفه می‌تواند بهترین نتایج را ارائه دهد. بهترین انتخاب برای متغیرهای طراحی، شامل: طول، عرض، شیب نوار، دبی آب ورودی و زمان قطع جریان آب در یک مزرعه با هدف دستیابی به شاخص‌های بهینه را می‌توان از این روش به‌دست آورد. در این تحقیق با اندازه‌گیری پیشروی آب در قطعات نمونه در مزرعه‌ای به مساحت 180 هکتار با کشت گندم در غرب اصفهان و شبیه‌سازی حرکت آب در نوارهای آبیاری، ضرایب نفوذ خاک به‌دست آمد. براین‌اساس برای عمق خالص آبیاری 75 میلی‌متر و ضریب زبری 15/0 تعداد 56700 رویداد آبیاری نواری انتهابسته با نرم‌افزار WinSRFR 5.1 شبیه‌سازی شد. در بین نتایج به‌دست‌آمده با استفاده از روش بهینه‌سازی چندهدفه، تابع هدف مقیدشده، با هدف کمینه‌سازی حجم آب ورودی و راندمان کاربرد بالاتر از 90 درصد، یکنواختی توزیع و کفایت آبیاری بیشتر از 8/0، تعداد 515 گزینۀ بهینه برای طراحی نوار آبیاری تعیین شد و در بین آن‌ها جبهۀ اول پارتو، برای طراحی بهینۀ نوار آبیاری در این مزرعه و مزارع مشابه ارائه شد. نتایج نشان می‌دهند حجم آب ورودی در گزینه‌های بهینه‌‌سازی‌شده بین 8/712 تا 3/757 و در مزرعه بین 462 تا 1588 مترمکعب در هکتار است که مقادیر اندازه‌گیری‌شده تفاوت قابل‌ملاحظه‌ای با مقادیر بهینه دارد. از روش ارائه‌شده در این تحقیق می‌توان به‌عنوان یک راهکار جدید برای طراحی سامانۀ آبیاری سطحی نواری و افزایش بهره‌وری آب در کشاورزی استفاده کرد.

رابطه آب و خاک و گیاه

اثر متقابل دور آبیاری و نیترات آمونیوم بر عملکرد و شاخص‌های بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب گیاه داروئی مامیران

دوره 17، شماره 4، زمستان 1402

https://doi.org/10.22034/iwrj.2023.14426.2535

پریسا کریمی، محمد حسن بیگلوئی، امیر صحرارو، هدایت زکی‌زاده، باب اله فرجی

چکیده به‌منظور بررسی اثر تعداد دور آبیاری و نیترات آمونیوم بر عملکرد و شاخص‌های بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب گیاه داروئی مامیران (Chelidonium majus L.)، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در گلخانه‌ی تحقیقاتی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان در سال 1396 اجرا گردید. فاکتورها شامل دور آبیاری در سه سطح ( 4، 8 و 12 روز) به ترتیب به‌صورت I2، I1 و I3 و کود نیتروژن بر پایه نیترات آمونیوم در پنج سطح (0، 45، 60، 75 و 95 کیلوگرم در هکتار) به‌ترتیب به‌صورت N0، N45، N60، N75 و N95 بودند. نتایج نشان داد که بیشترین وزن تر بوته با 92/92 گرم در بوته در دور آبیاری 8 روز با سطح کود 95 کیلوگرم بر هکتار بدست آمد. همچنین بیشترین شاخص‌های بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب مبتنی بر سود ناخالص و سود خالص بر پایه وزن تر کل بوته به‌ترتیب با 65/8 کیلوگرم بر مترمکعب و 34639329 و 17319665 ریال بر مترمکعب در تیمار دور آبیاری 8 روز با سطح کود 95 کیلوگرم بر هکتار بدست آمد. بنابراین تیمار دور آبیاری I2 با سطح کود N95 مناسب‌ترین گزینه از نظر عملکرد و شاخص‌های بهره‌وری آب برای تولید گیاه داروئی مامیران کبیر در شرایط گلخانه می‌باشد.

آبیاری

تعیین عمق مناسب آبیاری و میزان حساسیت آن به قیمت آب با استفاده از تابع تولید

دوره 17، شماره 2، تابستان 1402

https://doi.org/10.22034/iwrj.2023.14134.2466

محمد اسماعیل کمالی، حسین انصاری

چکیده در این پژوهش عمق مناسب جهت آبیاری کامل و کم‌آبیاری پرتقال تعیین و تأثیر آن بر بهره‌وری آب و درآمد بررسی شد. همچنین تغییرات این اعماق نسبت به قیمت آب آبیاری و میوه مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور ابتدا تابع تولید پرتقال بر اساس میزان آب آبیاری و آب کاربردی به‌دست آمد. سپس عمق مناسب آبیاری کامل و کم‌آبیاری با هدف بیشترین درآمد خالص از واحد سطح باغ و بیشترین درآمد خالص از واحد آب کاربردی به روش انگلیش محاسبه گردید. نتایج نشان داد که برای سطح آبیاری 100‌ درصد، عمق مناسب آبیاری 5/186 میلی‌متر و عمق مناسب آب کاربردی 6/315 میلی-متر است. اما عمق بهینه کم‌آبیاری به دو عامل بستگی دارد که شامل میزان کمبود منابع آبی و محدودیت سطح باغ می‌باشد. به‌طوری‌که اگر محدودیت آب کم باشد، عمق مناسب، عمق بهینه کم‌آبیاری است که هرچند موجب 4‌ درصد کاهش درآمد خالص در واحد سطح باغ می‌شود، اما موجب کاهش مصرف آب آبیاری به میزان 26‌ درصد و افزایش درآمد خالص بر واحد آب آبیاری به میزان 16 درصد می‌شود. اگر محدودیت آب شدید باشد، استفاده از عمق بهینه کم‌آبیاری معادل، مناسب‌تر است. در این حالت، درآمد خالص بر واحد سطح باغ 17‌ درصد کاهش می‌یابد. اما مصرف آب آبیاری 46‌ درصد کمتر می‌شود. همچنین نتایج نشان داد استفاده از اعماق بهینه کم‌آبیاری و کم‌آبیاری معادل موجب افزایش بهره‌وری آب به میزان 26 و 44 درصد می‌شوند. از طرفی دیگر، در شرایط کم‌آبی، اگر محدودیت زمین وجود نداشته باشد، استفاده از عمق کم‌آبیاری بهینه بیشترین درآمد خالص بر واحد زمین را ایجاد می‌نماید. همچنین نتایج نشان داد که درآمد خالص و اعماق بهینه کم‌آبیاری نسبت به قیمت آب آبیاری حساس نیستند. اما به‌شدت به قیمت میوه حساساند که باعث میشود میوه نقش مهمتری را نسبت به آب در درآمد خالص ایجاد نماید.

بررسی اثر تنش آبی، سطوح مختلف کود نیتروژن و تراکم بوته بر عملکرد دانه و بهره وری آب ارزن (Panicum miliaceum L.) (مطالعة موردی در کاشمر)

دوره 15، شماره 1، بهار 1400، صفحه 111-120

مهدی مکاری

چکیده با توجه به وضعیت اقلیمی خشک و نیمه­خشک حاکم بر کشور و لزوم مدیریت صحیح در مصرف منابع آبی، کم­آبیاری می­تواند راهکاری مناسب برای صرفه­جویی در مصرف آب و رسیدن به عملکرد اقتصادی قابل قبول باشد. بدین منظور پژوهشی با چهار تیمار آبیاری، سه تیمار کودی و دو تیمار تراکم بوته به­صورت کرت­های دو بار خرد شده و در قالب طرح پایه بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1398 در محل مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی شهرستان کاشمر به اجرا درآمد. تیمارهای آبیاری شامل آبیاری مطلوب با تأمین 100 درصد نیاز آب آبیاری (I100) و کم­آبیاری با تأمین 80 (I80)، 60 (I60) و 40 درصد نیاز آب آبیاری (I40)؛ تیمارهای کودی شامل سه سطح کودی صفر (N0)، 50 (N50) و 100 کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار (N100) و تیمارهای تراکم شامل تراکم 10 (D10) و 20 بوته در هرمترمربع (D20) بودند. نتایج نشان داد که اعمال کم‌آبیاری باعث کاهش معنی­دار ارتفاع بوته، وزن هزاردانه، عملکرد دانه و بهره­وری آب در سطح احتمال 5 درصد شد. عملکرد دانه در تیمار آبیاری کامل در مقایسه با تیمارهای کم­آبیاری I80، I60 و I40 به­ترتیب 17، 31.6 و 47.8 درصد افزایش نشان داد. در تمام تیمارهای آبیاری مصرف 100 کیلوگرم نیتروژن در هکتار باعث افزایش معنی­دار عملکرد دانه نسبت به وضعیت عدم استفاده از کود نیتروژن در این تیمارها شد. بیشترین عملکرد دانه در تیمار I100N100D10 و به اندازه 2259 کیلوگرم در هکتار بود. در تیمارهای کم­آبیاری I80N100 و I40N100 افزایش تراکم بوته از 10 به 20 بوته در هر مترمربع به­ترتیب باعث کاهش 5.6 و 6.3 درصدی عملکرد دانه شد. بیشترین بهره­وری آب برای تیمار I100 و به مقدار 0.8 کیلوگرم بر مترمکعب و کم­ترین مقدار آن برای تیمار I40 و به مقدار 0.56 کیلوگرم بر مترمکعب مشاهده شد. استفاده از 100 کیلوگرم نیتروژن در هکتار باعث افزایش معنی­دار بهره­وری آب نسبت به وضعیت عدم استفاده از کود در تمام تیمارهای آبیاری شد که مقدار این افزایش در تیمار I100 و تیمارهای کم­آبیاری I80، I60 و I40 به­ترتیب 16.2، 5.8، 6.2 و 8.4 درصد بود. بر اساس یافته­های به­دست آمده در این پژوهش می­توان گفت برای رسیدن به حداکثر عملکرد اقتصادی، تأمین 100 درصد نیاز آب آبیاری، استفاده از 100 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تراکم 10 بوته در هر مترمربع برای گیاه ارزن دانه­ای رقم پروسو برای منطقه کاشمر قابل توصیه است.

افزایش بهره‌وری آب پنبه با فاضلاب تصفیه شده شهری

دوره 8، شماره 2، دی 1393، صفحه 167-175

شهرام کریمی، رسول اسدی

چکیده محدودیت منابع آب،‏ ضرورت استفاده بهینه از آب در بخش کشاورزی را نشان می‌دهد. در این پژوهش برای افزایش بهره‌وری آب با استفاده از فاضلاب تصفیه شده شهری،‏ آزمایشی به‌صورت کرت‌های نواری خرد شده (استریپ اسپلیت پلات) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی جوپار در سال 1390 انجام شد. در این آزمایش میزان مصرف آب در چهار سطح (100=I1،‏ 85= I2،‏ 70= I3 و 55= I4 درصد نیاز آبی) به‌عنوان عامل اصلی،‏ دو سامانه آبیاری (آبیاری قطره‏ای سطحی (S1)‎ و آبیاری قطره‏ای زیرسطحی (S2)‎) و دو کیفیت آب (آب چاه (Q1)‎ و فاضلاب تصفیه شده شهری (Q2)‎) به‌عنوان عوامل فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد که کاربرد پساب،‏ تأثیر معنی‌داری بر عملکرد،‏ بهره‌وری آب و صفات مرفولوژیکی اندازه‌گیری شده دارد،‏ به طوری که عملکرد و بهره‌وری آب 9 درصد نسبت به استفاده از آب چاه افزایش می‌یابد. همچنین تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد اثر معنی‌داری داشت و تنش شدید موجب کاهش 29 درصدی عملکرد محصول شد. در آبیاری قطره‌ای زیرسطحی نیز تمامی صفات مورد مطالعه،‏ افزایش زیادی نسبت به آبیاری قطره‌ای سطحی داشتند. پس به نظر می‌رسد کاربرد سامانه آبیاری قطره‌ای زیرسطحی با استفاده از کم‌آبیاری در کشت پنبه به میزان 85 درصد نیاز آبی اعمال شده در پساب در استان کرمان می‌تواند راه‌کاری مناسب برای صرفه‌جویی در مصرف آب و افزایش بهره‌وری آن در دوره‌های خشکسالی باشد.

کارآیی اقتصادی مصرف آب محصولات ذرت و سیب‌زمینی در مدیریت رایج‌ استان چهارمحال و بختیاری

دوره 8، شماره 2، دی 1393، صفحه 207-216

حامد ریاحی فارسانی، سونیا زبردست، محمدرضا نوری امامزاده ای

چکیده یکی از مهم‌ترین مسائل و مشکلات در کشاورزی،‏ کارآیی نامناسب مصرف آب است. عدم آگاهی کشاورزان از مقدار آب مورد نیاز گیاه و اصول صحیح آبیاری،‏ باعث استفاده بی‌رویه آب در بخش کشاورزی می‌شود. به همین دلیل در این پژوهش مقادیر آب مصرفی،‏ کارآیی مصرف آب و عملکرد محصولات ذرت و سیب‌زمینی در 9 مزرعه از دشت‌های بروجن،‏ خانمیرزا و شهرکرد در استان چهارمحال و بختیاری بررسی شد. همچنین تحلیل‌ اقتصادی بین مزرعه‌ها برای ارزیابی‌ مدیریت رایج این منطقه انجام شد. نتایج نشان داد که کارآیی مصرف آب آبیاری با محاسبه کردن وزن خشک محصول،‏ به طور متوسط برای دشت‌های بروجن،‏ خانمیرزا و شهرکرد به‌ ترتیب 0.51،‏ 2.57 و 2 کیلوگرم بر مترمکعب است. بیشترین درآمد خالص در واحد حجم آب مصرفی (9250 ریال)،‏ مربوط به مزرعه ده‌صحرا از دشت خانمیرزا است،‏ در این مزرعه آب مورد استفاده 30 درصد کمتر از مقدار آب مورد نیاز بوده و این حداکثر درآمد خالص به‌دلیل بالا بودن عملکرد محصول و استفاده از آب کمتر در این مزرعه است. کمترین درآمد خالص در واحد حجم آب مصرفی (1010 ریال) نیز،‏ مربوط به مزرعه کنرک از دشت بروجن است،‏ که در این مزرعه 134 درصد از آب لازم استفاده شده است. بیشترین مقدار شاخص اقتصادی نسبت درآمد به هزینه (2.97) برای مزرعه ده‌صحرا از دشت خانمیرزا و کمترین مقدار (0.28) برای مزرعه کنرک از دشت بروجن به دست آمده است.

تخمین بهره‌وری آب کشاورزی در دشت قزوین با استفاده از تصاویر MODIS و AVHRR و داده‌ لایسی‌متر

دوره 7، شماره 2، دی 1392، صفحه 1-10

عباس کاویانی، تیمور سهرابی، پیمان دانش‌کار آراسته

چکیده مفهوم بهره‌وری آب کشاورزی برای سیاست‌گذاران بخش آب و غذا در سطوح وسیع و حوضه آبریز دشت اهمیت دارد. همین امر لزوم استفاده از تکنیک‌های سنجش از دور را گوشزد می‌کند که طی دهه‌های گذشته به شدت در مطالعات به کار برده می‌شوند. این تحقیق در پایین‌دست شبکه دشت قزوین انجام شده است،‏ با استفاده از تصاویر MODIS و AVHRR مقادیر تبخیر- تعرق و ماده خشک تولیدی واقعی با استفاده از الگوریتم سبال محاسبه شد. در انجام این تحقیق از چهار تصویر بدون ابر AVHRR و MODIS که تطابق زمانی با داده‌های لایسی‌متری دارد،‏ استفاده شد. در اجرای الگوریتم سبال در تصاویر به طور همزمان نرم‌افزارهای ENVI و ILWIS به کار گرفته شد. نتایج حاصل از الگوریتم در هر چهار تصویر با یکدیگر و با داده‌های لایسی‌متر زهکش‌دار موجود در منطقه در هر چهار روز به طور جداگانه ارزیابی شد. مقایسه مقادیر تبخیر- تعرق به دست آمده از تصاویر با داده‌های لایسی‌متر،‏ دقت نتایج به دست آمده از تصاویر بدون ابر MODIS و AVHRR را به ترتیب R2=0.92 و R2=0.81 برآورد کرده‌ است. پس دقت تصاویر MODIS در برآورد تبخیر- تعرق و بهره‌وری آب با استفاده از الگوریتم سبال بیشتر است. متوسط بهره‌وری آب کشاورزی برای گندم در دشت قزوین از تصاویر MODIS دارای مقدار 0.76 و در تصاویر AVHRR دارای مقدار 1.03 کیلوگرم در متر مکعب و از داده‌های لایسی‌متر 0.9 کیلوگرم بر متر مکعب به دست آمده‌اند.

ارزیابی کارآیی مدل‌های شبکه عصبی مصنوعی در محاسبه عملکرد و بهره‌وری آب گندم بر اساس عامل‌های اقلیمی و آب - کود نیتروژن مصرفی

دوره 3، شماره 2، دی 1388، صفحه 17-29

علی اصغر منتظر، بهزاد آزادگان، مهدی شهرکی

چکیده مدیریت آب و کود نیتروژن در تعامل با عامل‌های اقلیمی تأثیر زیادی بر عملکرد و بهره‌وری آب گندم دارد. تحقیق حاضر با هدف توسعه و ارزیابی کارآیی مدل شبکه عصبی مصنوعی در محاسبه عملکرد و بهره‌وری آب گندم بر اساس عامل‌های اقلیمی و آب - کود نیتروژن مصرفی انجام گرفت. کالیبراسیون و صحّت‌سنجی مدل‌ها با استفاده از نتایج یک آزمایش مزرعه‌ای سه ساله صورت پذیرفت. به منظور ارزیابی مدل‌ها از شاخص‌های آماری ضریب تبیین،‏ مجذور میانگین مربعات،‏ میانگین خطای اریب و خطای استاندارد استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد که مدل‌های شبکه عصبی مصنوعی از دقت بیشتری در تخمین عملکرد و بهره‌وری آب گندم برخوردار هستند. مقایسه نتایج مدل‌های شبکه عصبی و رگرسیون غیرخطی نشان داد که مدل‌های شبکه عصبی دقت بیشتری دارند. تحلیل حساسیت مدل‌ها نشان داد که عملکرد و بهره‌وری آب گندم بیشترین حساسیت را به عامل مقدار آب مصرفی و پس از آن به کود نیتروژن مصرفی فصلی دارد. مقدار بیشینه و کمینه بهره‌وری آب گندم به‌ ترتیب به ازای 272 و 490 میلی‌متر آب مصرفی فصلی و معادل 1.55 و 0.81 کیلوگرم بر متر مکعب محاسبه شد. کاربرد ساختارهای شبکه عصبی انتخابی می‌تواند زمینه ارتقای بهره‌وری آب این گیاه استراتژیک را در شرایط مختلف اقلیمی منطقه مورد مطالعه زمینه‌سازی کند و امکان بهره‌برداری منطقی و اقتصادی از منابع آب و کود نیتروژن و برنامه‌ریزی برای استفاده تلفیقی بهینه از این دو نهاده مهم را ممکن کند.

مقایسه نیاز آبی، بهره‌وری آب و بهره‌وری اقتصادی آن در گندم و کلزا در غرب کشور در سال‌های پر باران

دوره 3، شماره 1، تیر 1388، صفحه 63-68

مراد سپه وند

چکیده در سال‌های پرباران غرب کشور،‏ بارندگی‌ها از اوایل پاییز شروع و تا اواسط بهار سال بعد ادامه می‌یابد. در چنین سال‌هایی باید محصولات پاییزه‌ای را کشت کرد که بیشتر نیاز آبی خود را از نزولات آسمانی تأمین کنند. به منظور مقایسه دو گیاه زراعی گندم و کلزا از نظر پارامترهای مذکور،‏ یک طرح تحقیقاتی در سال زراعی 81-1380 (سال پرباران) در ایستگاه تحقیقات سراب چنگایی (استان لرستان)،‏ اجرا شد. دو گیاه در کرت‌های 12 مترمربعی (4*3 متر) در قالب طرح‌ بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار،‏ به صورت ردیفی کشت شدند. کلزا در تاریخ 24‎/7/1380 و گندم در تاریخ 15‎/8/1380کشت شد. آبیاری هر دو گیاه براساس معیار رطوبت خاک معادل 60 درصد ظرفیت زراعی و با استفاده از یک پمپ کوچک متصل شده به کنتور و شیلنگ،‏ انجام گرفت. هر دو گیاه در هفته آخر خردادماه سال بعد برداشت و عملکرد دانه‌ آنها مشخص شد. نتایج طرح نشان داد که اختلاف میانگین کل آب مصرفی،‏ بهره‌وری آب و بهره‌وری اقتصادی آب دو گیاه زراعی در سطح یک درصد معنی‌دار است. مشخص شد که در سال‌های پرباران مناطق غربی کشور (بارندگی بیش از 500 میلی‌متر)،‏ گندم با 2 بار آبیاری (در تاریخ‌های 19‎/8/1380 و29‎/2/1381) و کل آب مصرفی (آبیاری+ بارندگی مؤثر) 5000 متر مکعب در هکتار و کلزا با 3 بار آبیاری ( در تاریخ‌های 24‎/7/80 ،‏ 29‎/7/80 و29‎/2/81) و کل آب مصرفی 6590 متر مکعب در هکتار،‏ دوره رشد خود را تکمیل می‌کنند. میانگین بهره‌وری آب در گندم و کلزا به ترتیب 1.64 و 0.60 کیلوگرم بر متر مکعب و بهره‌وری اقتصادی مصرف آب آنها به ترتیب 2128 و 1508 ریال بر متر مکعب بود. نتیجه آنکه در سال‌های پرباران مناطق غرب کشور،‏ کشت گندم (به عنوان گیاه پاییزه) با توجه به تعداد آبیاری و کل آب مصرفی کمتر و در عین حال بهره‌وری آب و بهره‌وری اقتصادی بیشتر بر کشت کلزا برتری دارد.