پژوهش آب ایران

چکیده مستندات تاریخی موجود بیانگر این است که آبریزهای جنوب ایران به‌ویژه کلان‌شهر شیراز از استعداد بالایی در سیل‌خیزی برخوردار است. در این تحقیق ضمن تعیین ضریب نشت، عوامل موثر بر افت حجم سیلاب در حوضه آبریز رودخانه خشک شیراز مورد بررسی قرار گرفت. به‌همین منظور کاربری‌های مختلف اراضی و درصد پوشش گیاهی از روی تصاویر ماهواره‌ی تهیه شد. علاوه بر آن، اطلاعات مربوط به ایستگاه‌های آب‌سنجی زیرحوضه‌ها نیز جمع‌آوری گردید. همچنین از اطلاعات هندسی 470 مقطع عرضی عمود بر جهت جریان در طول مسیر رودخانه استفاده شد. به‌منظور شبیه‌سازی جریان در رودخانه خشک شیراز و سرشاخه‌های آن از نرم‌افزار MIKE استفاده گردید. سپس سیلاب‌هایی با دوره‌بازگشت 5 ساله تا 100 ساله برای فرآیند شبیه‌سازی درنظر گرفته شد و داده‌های مربوط به آن وارد پایگاه داده‌های نرم‌افزار گردید. برای ارزیابی دقت مدل از شاخص ریشه میانگین مربعات خطا RMSE استفاده شد. نتایج نشان داد مدل کامپیوتری MIKE و معادلات حاکم سنت‌ونانت می‌تواند برای شبیه‌سازی جریان در رودخانه‌های فصلی مورد استفاده قرار گیرد. براین‌اساس میزان ضریب نشت برای رودخانه خشک و سرشاخه‌های آن برابر با 5-10(l/s)، حجم افت انتقال سیلاب برای دوره‌بازگشت‌های 25، 50 و 100 ساله در روخانه خشک بیش از یک میلیون متر مکعب، در شاخه چنارسوخته بیش از یک‌صد هزارمترمکعب و در شاخه نهراعظم برای سیلاب با دوره‌بازگشت‌های 50 و 100 ساله بیش از دویست هزار مترمکعب می باشد. بیشترین درصد نفوذ در دوره‌بازگشت 5 ساله رخ می‌دهد و مقدار آن برای رودخانه خشک ، شاخه چنارسوخته و شاخه نهراعظم به ترتیب 20 ، 6 و 5 درصد از حجم سیلاب محاسبه شد. در شرایطی که افزایش شیب رودخانه منجر به کاهش قابل توجه افت حجم سیلاب می‌گردد، دوره بازگشت سیلاب رابطه مستقیم با افت حجم سیلاب دارد. با توجه به کارایی مدل در شبیه‌سازی جریان در رودخانه‌های فصلی پیشنهاد می‌گردد، از مدل MIKE-11 در شبیه‌سازی جریان در مسیل‌های مشابه استفاده شود.

چکیده دریاچه ارومیه، بزرگترین دریاچه داخلی ایران و دومین دریاچه آب شور جهان است. این دریاچه به دلیل اهمیت محیط زیستی به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره در مجامع جهانی به ثبت رسیده و مورد حمایت بین المللی قرار گرفته است. با این وجود، این دریاچه در سال‌های اخیر با انواع مخاطرات طبیعی و انسانی مواجه بوده و تغییرات چشمگیری در شرایط هیدرودینامیکی طبیعی آن به وجود آمده است. از این رو، مطالعه الگوی هیدرودینامیکی آن امری اجتناب‌ ناپذیر محسوب می‌شود. در این مطالعه با هدف بررسی وضعیت هیدرودینامیکی دریاچه ارومیه، به شبیه‌سازی تغییرات دمای آب در این دریاچه پرداخته شده است. برای این منظور، ابتدا داده‌های مورد استفاده در شبیه‌سازی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. به دلیل دقت بالای مقادیر بدست آمده، از داده‌های مدل ECMWF در شبیه‌سازی‌ها استفاده گردیده است. علاوه بر این، مدل MIKE3 جهت شبیه‌سازی عددی معرفی و چگونگی برپایی مدل برای دریاچه ارومیه تشریح شده است. در ادامه، نتایج مدل بر اساس داده‌های ماهواره‌ای صحت‌سنجی شده که ارزیابی‌ها حاکی از تطابق خوب نتایج مدل با داده‌های اندازه‌گیری شده می‌باشد. همچنین تأثیر وجود میان‌گذر در توزیع زمانی و مکانی دمای آب دریاچه مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد مقدار دمای آب دریاچه در دو حالت با و بدون میان‌گذر تغییر قابل ملاحظه‌ای نداشته و تبادل دما بین شمال و جنوب دریاچه در دو حالت صورت می‌گیرد.