پژوهش آب ایران

چکیده ارزیابی کیفیت آب رودخانه‌های شهری یکی از الزامات مهم مدیریت منابع آب و کنترل آلودگی در حوضه‌های شهری است. هدف از این پژوهش، ارزیابی کیفیت آب رودخانه‌های اصلی حوضه آبریز غرب تهران و بررسی تغییرات آن در دو دوره خشک و تر بوده است. از ۱۰ ایستگاه تعیین شده در هر دوره، در مرداد و بهمن ۱۴۰۴، به دلیل خشک بودن رودخانه حصارک در محدوده ایستگاه‌های S3 و S4، هشت نمونه قابل بررسی بود. روش پژوهش شامل اندازه‌گیری پارامترهای کیفی آب و محاسبه شاخص متداول کیفیت آب ایران (IRWQIsc )، آزمون Shapiro–Wilk برای بررسی نرمال بودن داده‌ها، آزمون t زوجی برای مقایسه شاخص بین دو دوره و تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) برای شناسایی الگوهای هم‌تغییری پارامترها بوده است. با توجه به نتایج، میانگین IRWQIsc در دوره خشک 38/55 و در دوره تر 29/46 بدست آمد و تفاوت دو دوره از نظر آماری معنی‌دار بود (p=0/0207). در PCA، سه مؤلفه نخست به‌ترتیب در دوره خشک و تر85/9 و 84/8 درصد واریانس کل را تبیین کردند. مؤلفه اول دوره تر سهم بیشتری داشت و عمدتاً با پارامترهای COD، BOD₅، NH₄⁺، PO₄³⁻ و Turbidity همراه بود. نتیجه‌گیری نشان داد کیفیت آب در دوره تر نامطلوب‌تر بوده و تغییرات مشاهده‌شده در ساختار پارامترها می‌تواند با تغییر شرایط و منابع مؤثر بر کیفیت آب مرتبط باشد؛ بااین‌حال، تعیین منشأ قطعی این تغییرات به داده‌های هواشناسی، هیدرولوژیکی و اطلاعات مستقیم منابع آلاینده نیاز دارد.

چکیده پیش‌بینی و شبیه‌سازی هیدرودینامیکی پارامترهای کیفی رودخانه‌ها در تعیین میزان بارگزاری آلاینده‌ها و شیوه انتشار آلودگی در اکوسیستم‌های آبی با توجه به توان خود پالایی رودخانه‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از انجام این پژوهش روندیابی آلودگی رودخانه بالیخلوچای و مقایسة نتایج حاصل از آن با شاخص‌های آماری است. در این پژوهش، برقراری ارتباط بین نتایج دو مدل شبیه‌سازی‌ شده هیدرودینامیکی کمی و کیفی (HEC-RAS و WASP)، کالیبراسیون و اعتبارسنجی مدل بر اساس نمونه‌های گرفته‌شده از شش ایستگاه پایش در طول سال‌های 94-95 انجام شد. با توجه به نتایج اعتبارسنجی، شاخص‌های آماری MAE، RMSE، RE و NSE برای متغیر اکسیژن محلول به‌ترتیب برابر با 0.04، 7.2، 4.7 و 0.84 و برای دبی رودخانه به‌ترتیب برابر با 0.07، 8.2، 5.2 و 0.81 بود. بررسی نتایج به‌ دست ‌آمده از شاخص‌های آماری، نشان داد که شبیه‌سازی مربوط به متغیرهای پژوهش، به‌خوبی انجام شده و نتایج شبیه‌سازی، قابل‌اعتماد بوده و هر دو مدل از عملکرد مناسبی برای پیش‌بینی کیفیت آب برخوردار هستند. با توجه به نتایج خروجی مدل‌ها، آبدهی رودخانه در طول مسیر از 1.2 مترمکعب بر ثانیه به 0.3 مترمکعب بر ثانیه و اکسیژن محلول از 7.5 میلی گرم بر لیتر به 3.15 میلی گرم بر لیتر رسیده که نشان‌دهندة افت شدید دبی و DO رودخانه بود. بررسی روند آلودگی در رودخانه بالیخلوچای، نشان داد که پایین‌دست رودخانه از نظر مدیریت کیفی باید در اولویت قرار گیرد و در تعیین راهبردهای مقابله با آلودگی‌ها و ارتقاء مدیریت در حوضة رودخانة بالیخلوچای، می‌توان از نتایج این پژوهش استفاده کرد.