پژوهش آب ایران

چکیده با وجود کمبود منابع آب در کشور، گسترش سامانه‌های آبیاری تحت فشار اجتناب‌ناپذیر است. هدف اصلی این پژوهش، انتخاب بهترین روش آبیاری تحت فشار در اراضی کشاورزی شهرستان گرگان با مساحت 52934 هکتار است. شاخص‌های مؤثر در انتخاب سامانه‌های آبیاری تحت فشار ابتدا با کمک نرم‌افزار Arc GIS پهنه‌بندی و در 7 کلاس از (3-) تا (3+) کلاس‌بندی شدند. پس از آن، وزن پارامترهایی که با استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی و در نرم‌افزار ExpertChoice به‌دست آمد، در لایه‌ها ضرب شد و درنهایت مناطق مناسب برای اجرای هر روش آبیاری به‌صورت یک نقشه تهیه شد. نتایج نشان داد برای اجرای سامانة آبیاری بارانی 1/8،‌ 4/23 و 1/59 درصد از اراضی به‌ترتیب دارای محدودیت زیاد، کم تا متوسط و بدون محدودیت هستند. 4/9 درصد از اراضی منطقه نیز برای اجرای سامانة آبیاری بارانی مناسب نیست. سامانة آبیاری موضعی در تمام منطقة مورد مطالعه قابلیت اجرا داشته که در 3/20، 3/49 و 4/30 درصد از اراضی به‌ترتیب دارای محدودیت زیاد، کم تا متوسط و بدون محدودیت است. برای 9/20 درصد از اراضی سامانة آبیاری کم‌فشار غیرقابل‌اجرا بوده و 9/32، 7/20 و 5/25 درصد از اراضی به‌ترتیب دارای محدودیت زیاد، کم تا متوسط و بدون محدودیت است.

چکیده به‌منظور بهینه‌سازی مصرف آب و کود در سامانه‌ی آبیاری قطره‌ای در باغ‌های چای، برای نخستین بار آزمایشی طی سال‌های 1396 و 1397 در باغ چای کشاورز در منطقه‌ی بازکیاگوراب لاهیجان (استان گیلان) اجرا شد. این آزمایش به‌صورت کرت‌های خرد‌شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با دو فاکتور مقدار آب آبیاری و کود نیتروژنی در سه تکرار به اجرا درآمد. کود به‌عنوان عامل اصلی شامل چهار سطح صفر، 100، 150 و 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و آبیاری به‌عنوان عامل فرعی شامل پنج سطح صفر، 25، 50، 75 و 100 درصد نیاز آبیاری در نظر گرفته شد. برنامه‌ی آبیاری قطره‌ای در دوره‌ی تنش‌آبی به‌صورت هفته‌ای دو بار بر اساس پایش رطوبت خاک و کود نیتروژنی به‌صورت هفته‌ای یک بار طی دوره رشد به روش کود‌آبیاری در عمق توسعه‌ی ریشه‌ها انجام گرفت. این روش آبیاری باعث شد تا بیشترین میانگین عملکرد چای ساختهشده (2581 کیلوگرم در هکتار) و میانگین بهره‌وری آب (0.685 کیلوگرم بر مترمکعب) با میانگین مصرف آب 3845 مترمکعب و 150 کیلوگرم کود نیتروژنی طی دوره رشد به‌دست آید. کاربرد 100 کیلوگرم کود نیتروژنی سرک در شرایط بدون آبیاری (192.7 میلی‌متر بارندگی مؤثر منجر به تولید 803 کیلوگرم چای ساخته‌شده با بهره‌وری آب بارندگی 0.42 کیلوگرم بر مترمکعب شد. با توجه به افزایش عملکرد (300 درصد) و بهره‌وری آب (60 درصد) حاصل از کاربرد سامانه‌ی کود آبیاری قطره‌ای در مقایسه با شرایط دیم، استفاده از این روش آبیاری به‌منظور تولید اقتصادی چای با مصرف کمتر آب و کود در مناطق چای‌کاری بویژه اراضی شیب‌دار و مرتفع توصیه می‌شود.

چکیده پایش رطوبت خاک و داده هواشناسی،‏ به طور هم‌زمان روشی مطمئن برای تعیین آب مورد نیاز و برنامه‌ریزی آبیاری گیاه است. این پژوهش،‏ به منظور تعیین نیاز آبی دو رقم تجاری انار(ملس یزدی و ملس ساوه) و همچنین تأثیر سطح‌های مختلف آبیاری روی عملکرد محصول تولیدی در سطح یک هکتار از باغ‌های چهارساله انار انجام شده است. این آزمایش در قالب طرح فاکتوریل با پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه سطح آبیاری I1،‏ I2،‏ I3 شامل آبیاری کامل (FC)‎،‏ 25 و 50 درصدکم آبیاری در سه تکرار انجام شد. به‌منظور تحلیل سطح‌های مختلف آبیاری و همچنین تعیین مقدار آب آبیاری در هر دور،‏ درصد رطوبت حجمی خاک به‌وسیله دستگاه TDR (مدل TRIME_FM)‎ اندازه‌گیری شد. با محاسبه میزان آب مصرف شده در پایان فصل رشد در هر یک از سطح‌های آبیاری،‏ مشخص شد که برای سه سطح آبیاری I1،‏ I2،‏ I3 به‌ترتیب 3744.44،‏ 2783.10،‏ 1873.10 مترمکعب در هکتار آب مصرف شده است. تغییرات آب مصرف شده در تیمار I1 در طول فصل رشد از 0.6 تا 2.43 میلی‌متر بر روز بوده است. نتایج تجزیه واریانس عملکرد محصول نشان داد که سطح‌های آبیاری I1 و I2 در سطح 5 درصد دارای اختلاف معنی‌دار با I3 بودند.

چکیده سیستم‌های آبیاری قطره‌ای با اینکه به سـطح بالایی از تکنولوژی رسیده‌اند،‏ به‌دلیل‌های زیادی نمی‌توانند فایده‌‌های بالقوه و اسمی خود را ارائه کنند. بنابراین با ارزیابی میدانی این سـیستم‌ها می‌توان نقاط ضعف و قوت آن‌ها پی برده و زمینه بهره‌برداری بهتر از آن‌ها را با اصلاح و شیوه‌های جدید مدیریتی فراهم کرد. در این مطالعه 11 سیستم آبیاری قطره‌ای در استان کردستان انتخاب و ارزیابی شد. اندازه‌گیری‌ها طبق دستورالعمل اداره حفاظت خاک آمریکا انجام شد. نتایج اندازه‌گیری‌ها نشان داد که در بیشتر سیستم‌ها دبی قطره‌چکان‌ها به میزان زیادی،‏ به‌دلیل نامناسب بودن فشار،‏ گرفتگی و یا ضریب تغییرات بالای قطره‌چکان‌ها،‏ کمتر از دبی اسمی آن‌ها است. درصد مساحت خیس شده نسبت به مساحت کل بین 8.3 تا 55 درصد نوسان داشت و یکنواختی ریزش آب در سیستم‌ها بین 16.59 تا 79.4 درصد متغیر بود. میزان راندمان کاربرد ربع پایین مزرعه‌ها در محدوده 16.6 تا 79.3 درصد متغیر است. بر مبنای این شاخص فقط 2 مزرعه عملکرد متوسط و بقیه عملکرد ضعیف داشتند. از دلیل‌های پایین بودن عملکرد سیسـتم‌ها می‌تـوان به نـامـناسب بودن فشار سیستم‌ها،‏ اختلاف فشـار در سیـستم،‏ گـرفتگی قطره‌چکان‌ها،‏ ضریـب تغییرات ساخت بالای قـطره‌چکان‌ها و مـدیریت ضعیف بهره‌برداری سیستم‌ها اشاره کرد.