ارزیابی اثر تغییر اقلیم بر سطح مدیریت منابع آب سطحی و زیرزمینی حوضهی سفیدرود
دوره 20، شماره 1، بهار 1405، صفحه 35-54
https://doi.org/10.22034/IWRJ.2025.15438.2714
طاهره گوهری، مصطفی نادری
چکیده در دو دهه گذشته تغییرات اقلیم با ایجاد تغییر در الگوی برداشت و حجم آب موجود منابع آب سطحی و زیرزمینی در حوضه آبریز سفیدرود، مدیریت منابع آب را دچار چالش کرده است. بنابراین هدف این مطالعه بررسی اثر تغییرات اقلیم بهصورت کمی بر سطح مدیریت منابع آب سطحی و زیرزمینی این حوضه میباشد. در این راستا از مدل هیدرولوژی SWAT استفاده و منطقه به 15 زیرحوضه تقسیم شد. در این تحقیق سطح مدیریت بر اساس یک شاخص فیزیکی که نیاز آبی محیط زیست، حجم آب موجود و برداشت از منابع آب را همزمان در نظر میگیرد، محاسبه شده است. نتایج نشان داد اگر چه دمای سالانه در سراسر حوضه افزایش یافته، اما روند بلندمدت بارشها، الگوی مکانی متفاوتی نشان میدهد. در شرایط کنونی نواحی جنوبی و بخشهایی از مناطق مرکزی کمترین میزان حجم آب موجود و برداشت آب از رودخانه را دارند، در حالی که نواحی شمالی و شرقی بیشترین حجم آب موجود را نشان میدهند، بهطوری که در هشت زیرحوضه، سطح مدیریت منفی (نقاط بحرانی اکولوژیکی) میباشد. حجم آب موجود زیرزمینی در مناطق غربی و شرقی دارای کمترین مقدار و در نواحی شمالی و مرکزی دارای بیشترین مقدار است. با این حال، برداشت آب زیرزمینی در نواحی جنوبی بیش از مناطق شرقی است. اکثر نواحی، سطح مدیریت قابل قبولی دارند، اما سه زیرحوضه بهدلیل اضافه برداشت از آب زیرزمینی دارای سطح مدیریت منفی هستند. تغییر اقلیم در دوره مطالعاتی بسته بهشرایط منطقهای، منجر به کاهش یا بهبود سطح مدیریت رودخانه و منابع آب زیرزمینی شده است. سطح مدیریت منابع در حوضههای با روند بارندگی مثبت، افزایش و سطح مدیریت در حوضههایی با روند بارندگی منفی، کاهش یافته است. بنابراین این پژوهش تأکید میکند که اثر تغییر اقلیم بر سطح مدیریت رودخانه و آب زیرزمینی یکسان است، زیرا در دسترسی به آب شیرین نقش اصلی دارد. بنابراین روند بلندمدت عناصر اقلیمی بهطور پیوسته بر دسترسی بلندمدت به آب و سطح مدیریت تأثیرگذار است
پیشبینی تأثیر تغییر اقلیم بر الگوی هیدرولوژیکی و بار رسوبی حوضه آبریز رودخانه کشکان با استفاده از مدلهای اقلیمی و هیبریدی فراکاوشی
دوره 20، شماره 1، بهار 1405، صفحه 55-76
https://doi.org/10.22034/iwrj.2026.14875.2625
رضا دهقانی، ابراهیم نوحانی، حمیدرضا باباعلی
چکیده این پژوهش به بررسی تأثیر پدیده تغییر اقلیم بر الگوی هیدرولوژیکی و میزان بار رسوبی حوضه آبریز رودخانه کشکان در استان لرستان میپردازد. با استفاده از مدل پیشبینی کننده اقلیمی Can ESM5.0 از گزارش ششم CMIP6 و بر اساس سناریوهای SSP1-2-6 (خوشبینانه) و SSP5-8-5 (بدبینانه)، تغییرات پارامترهای جوی (دما و بارش) برای دوره آتی 2023 تا 2043، با در نظر گرفتن دوره پایه 1992 تا 2023، پیشبینی شد. سپس، با بهرهگیری از مدلهای هیبریدی فراکاوشی شامل شبکه عصبی مصنوعی-موجک، شبکه عصبی مصنوعی-ازدحام مرغ و شبکه عصبی مصنوعی-ازدحام ذرات ، میزان رسوبات رودخانه کشکان با استفاده از پارامترهای بارش، دما و دبی جریان پیشبینی گردید. نتایج نشان داد که مدل Can ESM5.0 در شبیهسازی دمای حداکثر و حداقل دقت بالایی دارد، اما در شبیهسازی بارش خطای بیشتری را نشان میدهد. پیشبینیهای دمایی حاکی از افزایش دما در هر دو سناریو SSP1-2-6 و SSP5-8-5 در دوره 2023 تا 2043 بود، با افزایش بیشتر دما در سناریوی SSP5-8-5 در پیشبینی بارش، تفاوتهای قابلتوجهی بین مدلها مشاهده شد، بهطوریکه مدل BCC-CSM2-MR بارش بسیار بالاتری را در ماههای ژوئن تا اکتبر پیشبینی کرد. ارزیابی عملکرد مدلهای هیبریدی نیز نشان داد که ساختارهای ترکیبی شامل کلیه پارامترهای ورودی، به دلیل افزایش حافظه، عملکرد بهتری دارند و در این میان، مدل شبکه عصبی مصنوعی-موجک با دقت بیشتر و خطای کمتر نسبت به سایر مدلها برتر است. نهایتاً، نتایج پیشبینی بار رسوبی در سالهای آتی حاکی از افزایش 23 درصدی میزان رسوبات رودخانه است که لزوم توجه جدی به مدیریت جامع حوضه آبریز و اجرای برنامههای کنترل فرسایش و رسوبزدایی را بیشازپیش نمایان میسازد.
تحلیل پاسخ هیدرولوژیک حوضه گلرودبار سمنان تحت تأثیر سناریوهای تغییر اقلیم گزارش ششم IPCC با بهرهگیری از مدل SWAT
دوره 19، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 69-84
https://doi.org/10.22034/iwrj.2025.15321.2700
مهسا دوست محمدی، خسرو حسینی
چکیده تغییر اقلیم یشکی از چالشهای اصلی و مهم در مدیریت منابع آب بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک محسوب میشود که میتواند اثرات چشمگیری بر فرآیندهای هیدرولوژیک حوضه داشته باشد. در این پژوهش، بهمنظور ارزیابی تأثیر تغییر اقلیم بر پاسخ هیدرولوژیک حوضه گلرودبار در استان سمنان، از ترکیب مدل آماری ریزمقیاسنمایی SDSM و مدل هیدرولوژیک SWATاستفاده شده است. دادههای اقلیمی آینده با استفاده از مدل CanESM5، تحت سناریوهای SSP1-2.6، SSP2-4.5 و SSP5-8.5 برای دوره ۲۰۲۵–۲۰۴۹ تهیه و پس از ریزمقیاسنمایی، به مدل SWAT وارد شد. براساس نتایج به دست آمده از عملکرد مدل، مقادیر ضریب نش-ساتکلیف و ضریب تعیین در دوره واسنجی بهترتیب برابر با 66/0 و 66/0 و برای دوره صحتسنجی به ترتیب برابر 55/0 و 79/0 میباشد که نشاندهنده عملکرد مناسب مدل در شبیهسازی است. همچنین براساس نتایج حاصل، در سناریوی SSP5-8.5، بیشترین مقدار افزایش میانگین ماهانه رواناب نسبت به دوره تاریخی در ماه آگوست رخ داده که برابر با 30/51 درصد میباشد و در سناریوی SSP1-2.6، بیشترین کاهش رواناب (ماه ژانویه) برابر 05/64 - درصد است. نتایج حاصل بیانگر آسیبپذیری زیاد حوضه گلرودبار نسبت به تغییرات اقلیمی آتی و انتشار گازهای گلخانهای است و لزوم بازنگری در راهبردهای مدیریت منابع آب منطقه را برجسته میسازد.
برجسته میسازد
پیشبینی تاثیر تغییر اقلیم بر تراز آب زیرزمینی با استفاده از الگوریتمهای فراتکاملی (مطالعه موردی: دشت ریز- بوشهر)
دوره 18، شماره 2، تابستان 1403، صفحه 39-48
https://doi.org/10.22034/IWRJ.2023.14484.2548
خسرو حسینی، فهیمه تقوایی، علی اصغر هاشمی
چکیده ارزیابی کمیت آبهای زیرزمینی اهمیت ویژهای در مدیریت منابع آب دارد. بکارگیری روشهای نوین از جمله الگوریتمهای فرا تکاملی در تخمین تغییرات تراز سفرههای آب زیرزمینی به دلیل سرعت، همگرایی و کارآیی بسیار بالای خود، موجب صرفه جویی، کاهش هزینه ها و مدیریت هر چه بهتر میشود. هدف از انجام این تحقیق ارزیابی تغییرات تراز سفره آب زیرزمینی دشت ریز در استان بوشهر در جنوب ایران در آینده تحت تاثیر تغییرات اقلیمی میباشد. بدین منظور از خروجی مدل MRI-ESM2-0 از مجموعه مدلهای در دسترس CMIP6 تحت سناریوی انتشار SSP5-8.5 برای دوره پایه (1992-2020) و دوره آینده(2021-2050) استفاده گردید. پس از شبیه سازی، ریزمقیاس نمایی بااستفاده از مدلLars WG-v6 انجام گرفت. به منظور پیشبینی تغییرات سطح ایستابی از مدلهای مبتنی بر الگوریتمهای کپک مخاطی – رگرسیون بردار پشتیبان (SMA-SVR) و همچنین الگوریتم رگرسیون بردار پشتیبان(SVR) به تنهایی استفاده گردید. نتایج بررسی تغییر پارامترهای اقلیمی در ایستگاه مورد مطالعه با استفاده از سناریوی انتشار SSP5-8.5بیانگر آن است که در دورههای آینده دما نسبت به دوره پایه افزایش و مجموع بارندگی سالانه در دوره آینده نسبت به دوره پایه 1/17 میلیمتر کاهش خواهد داشت. ارزیابی هیدروگراف آب زیرزمینی دشت ریز نشان دهنده آن است که افت سطح ایستابی در دوره آینده 78/0 متر بر سال خواهد بود که در مقایسه با افت سطح ایستابی در دوره پایه که 75/0 متر در سال است شدت بیشتر افت سطح ایستابی در آینده را نشان میدهد.
استراتژیهای سازگاری کشاورزان با تغییر اقلیم و اثرات آن بر تولید خرما در جنوبشرق ایران
دوره 18، شماره 1، بهار 1403
https://doi.org/10.22034/iwrj.2024.14567.2564
حمید نظری پور، عایشه ملازهی، محمود خسروی
چکیده فقدان ظرفیتهای انطباقی برای تغییرات اقلیمی، کشاورزان فقیر را از تنوع بخشیدن به تولیدات کشاورزی باز میدارد. استراتژیهای سازگاری با تغییرات اقلیمی میتواند خطر تولید مربوط به شوکهای اقلیمی پیشبینی نشده را کاهش و امنیت غذایی، درآمد و معیشت کشاورزان را افزایش دهد. این مقاله به بررسی ظرفیتهای سازگاری کشاورزان خرما برای سازگاری با استراتژیهای تغییرات اقلیمی در جهت کاهش خطر تولید میپردازد. در این مطالعه 300 نمونه خرد مقیاس سطح مزرعه از کشاورزان خرما در بخش جنوبشرق ایران جمع آوری شده است. این نظرسنجی در دورههای بین مرداد و شهریور 1401 انجام شده است. ظرفیت سازگاری کشاورزان خرماکار با طبقهبندی کشاورزان بهعنوان سازگارکنندههای سطح بالا، متوسط و پایین با استراتژیهای سازگاری با تغییرات اقلیمی بهصورت کمی برآورد شده است. در این مطالعه، از تابع تولید کاب- داگلاس برای اندازهگیری اثرات ظرفیتهای سازگاری کشاورزان بر تولید خرما استفاده شده است. نتایج بهدست آمده بیانگر سطح متوسط سازگاری کشاورزان از نظر استراتژیهای سازگاری با تغییر اقلیم و درجه ظرفیت سازگاری بوده است. کشاورزان با استراتژی-های عملیات به باغی (خاکورزی، گردهافشانی و مدیریت خوشه)، استفاده از کودهای شیمیایی و آلی، کنترل آفات و شیوههای هرس و نگهداری نسبت به سایر اقدامات از جمله کاشت انواع ارقام مقاوم به خشکی و شوری، بهبود شیوههای آبیاری و غیره، سازگاری بالاتری دارند. مقدار تولید محصول، تابعی از نیروی کار، اندازه زمین کشاورزی، مصرف نهادههای کشاورزی و ظرفیت-های متفاوت سازگاری کشاورزان میباشد. این مطالعه توصیه میکند که کشاورزان بایستی به طور قابل توجهی خود را با استراتژیهای سازگاری با تغییرات اقلیمی برای کاهش تولید خرما سازگار کنند. در نتیجه، کشاورزان خرما بایستی خدمات ترویجی بهتری را دریافت و رویه کشاورزی فعلی را برای دستیابی به وضعیت سازگاری بالاتر تغییر دهند.
تفکیک اثرات تغییر اقلیم و فعالیتهای انسانی بر کاهش رواناب در حوضه کرخه با روش تحلیل حساسیت هیدرولوژیکی
دوره 16، شماره 2، تابستان 1401
https://doi.org/10.22034/iwrj.2022.13801.2389
امیر عسکری، حسین فتحیان، علیرضا نیکبخت شهبازی، هوشنگ حسونی زاده، نرگس ظهرابی
چکیده تغییر اقلیم و فعالیتهای انسانی دو عامل اصلی موثر بر تغییر رواناب در حوضههای آبریز بوده و تفکیک اثرات آنها از اهمیت زیادی برای طرحریزی کاربرد اراضی، مدیریت منابع آب و فعالیتهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی برخوردار میباشد. در این تحقیق، سهم اثرات تغییر اقلیم و فعالیتهای انسانی بر کاهش رواناب در حوضه کرخه با روش تحلیل حساسیت هیدرولوژیکی تفکیک شده است. روند در مقادیر سالانه بارش، رواناب، دمای هوا و تبخیر و تعرق پتانسیل از سال 1369 تا 1399 با آزمون من-کندال تعیین گردید. نتایج نشان میدهد که رواناب روند کاهشی در سطح معنیداری 0.01 را نشان میدهد، در حالی که هیچ روند معنیداری در مقدار بارش مشاهده نمیشود. دمای متوسط سالانه هوا و تبخیر و تعرق پتانسیل روند افزایشی در سطح معنیداری 0.01 را نشان میدهند. نتایج نشان میدهد که نقطه تغییر در سری رواناب سالانه بر اساس آزمون پتیت و روش منحنی تجمعی دوگانه بارش-رواناب، در سال 1378 رخ داده است. بنابراین دوره پیش از تغییر و دوره پس از تغییر، به ترتیب قبل و بعد از سال 1378 است. میانگین رواناب سالانه در دوره پس از تغییر برابر با 34.4 درصد نسبت به دوره پیش از تغییر کاهش یافته است. نتایج روش تحلیل حساسیت هیدرولوژیکی نشان میدهد که تغییر اقلیم و فعالیتهای انسانی منجر به کاهش رواناب به ترتیب برابر با 36.2 و 63.8 درصد در حوضه کرخه شده است. نتایج این مطالعه میتواند مرجعی برای توسعه، بهره برداری و مدیریت منابع آب و حفاظت از محیط زیست باشد.
بررسی روند تغییرات دما و بارش حوضههای آبریز ایران در افق 20 سال آینده بر اساس برونداد مدلهای CMIP6
دوره 16، شماره 1، بهار 1401، صفحه 11-24
https://doi.org/10.22034/iwrj.2022.11204
ثمین انصاری مهابادی، حسین دهبان، محمد جواد زارعیان، اشکان فرخ نیا
چکیده تغییر اقلیم با تغییر در دما و بارش بر چرخه هیدرولوژیکی، بر منابع آب در دسترس و تقاضای آب اثر میگذارد. در این راستا پیشنگری تغییرات دما و بارش توسط مدلهای گزارش ششم ارزیابی تغییر اقلیم به دلیل افزایش دقت در برونداد آنها، میتواند کمک شایانی را برای برنامهریزی و مدیریت منابع آب در دوره آتی نماید. به علاوه، تعیین مدلهای مناسب از میان این مدلهای اقلیمی راهگشای پژوهشهای آتی در زمینه بررسی اثرات تغییرات اقلیم خواهد بود. تحقیق حاضر بهمنظور دستیابی به اهداف فوق انجام گرفت. در این زمینه ابتدا بهمنظور افزایش دقت نتایج مدلهای اقلیمی، برونداد 10 مدل اقلیمی گزارش ششم در دوره تاریخی (1995-2014) در مقایسه دادههای مشاهداتی بر اساس سنجه KGE رتبهبندی شدند و بر مبنای رتبههای حاصل، وزندهی مدلها صورت گرفت. در ادامه، نتایج تصویرسازی مدلهای اقلیمی تحت سه سناریوی SSP126، SSP245 و SSP585 دوره آتی، پس از ترکیب برونداد مدلها بر اساس وزنهای محاسبه شده، حاصل شد و درنهایت متوسط تغییرات دما و بارش در افق 2020-2039 نسبت به دوره تاریخی برای حوضههای آبریز ایران ارائه گردید. نتایج بررسی رتبهبندی مدلهای اقلیمی بر اساس توانایی آنها در تصویرسازیهای اقلیمی نشان داد مدلهای برتر بسته به اقلیم نواحی مختلف، متفاوت میباشند و تنوع آنها در شبیهسازی بارش نسبت به دما در ایران بیشتر است. بهطوریکه از میان 10 مدل CMIP6، 6 مدل برتر برای شبیهسازی بارش و 4 مدل برتر برای شبیهسازی دما در نواحی مختلف کشور تعیین شد. به علاوه نتایج حاصل از تصویرسازی اقلیمی حاکی از تغییر بارش از حدود 19+ تا 12- درصد و افزایش دما به طور متوسط در دامنهی 1/0 تا 6/0 درجه سلسیوس در حوضههای مختلف کشور طی 20 سال آتی خواهد بود، بهطوریکه نواحی غربی کشور بیشترین کاهش بارندگی را در این دوره تجربه خواهند کرد.
ارزیابی اثرات تغییر اقلیم بر وضعیت خشکسالی ایستگاه تبریز طی دوره های آتی با استفاده از مدل ریزمقیاس نمایی LARS-WG
دوره 14، شماره 3، پاییز 1399، صفحه 97-106
خدیجه جوان، مهدی عرفانیان
چکیده خشکسالی از گستردهترین و مخربترین مخاطرات طبیعی است که با رخداد تغییر اقلیم پیچیدهتر میشود. برای فراهم کردن یک دید کلی از وضعیت خشکسالی، شاخصهایی برای پایش آن بهطور گسترده استفاده میشوند. در این پژوهش به ارزیابی آثار تغییر اقلیم بر وضعیت خشکسالی ایستگاه تبریز طی دورههای آینده با استفاده از شاخصهای خشکسالی دهک (DI) و بارش استاندارد شده (SPI) پرداخته شده است. ابتدا دادههای روزانة خروجی مدل گردش عمومی جو HadGEM2 تحت سناریوهای انتشار RCP2.6، RCP4.5 و RCP8.5، توسط مدل LARS-WG نسخه 6، ریزمقیاس شد، توانایی مدل در شبیهسازی اقلیم گذشته (1987-2016) تبریز مورد تأیید قرار گرفت و سپس پارامتر اقلیمی بارش برای دورههای آتی 2040-2021، 2060-2041 و 2080-2061 شبیهسازی شد. با استفاده از دادههای بارش شبیهسازی شده، وضعیت خشکسالی تبریز به کمک دو شاخص ذکر شده در مقیاس سالانه بررسی شد. نتایج نشان داد در بیشتر سالهای مورد مطالعه، تعداد خشکسالی در هر سه دورة آتی نسبت به دورة پایه کاهش و تعداد ترسالیها افزایش یافت. از نتایج پایش خشکسالی و پیشبینی آن برای دورههای آینده میتواند در مدیریت منابع طبیعی و نیز برنامهریزیهای مرتبط با مدیریت منابع آبی استفاده شود.
مخاطرات سیل و خشکسالی در مناطق خشک و نیمه خشک تحت شرایط تغییر اقلیم: شمال استان فارس
دوره 14، شماره 1، بهار 1399، صفحه 85-97
مصطفی نادری
چکیده محدودهی مورد مطالعه در شمال استان فارس قرار دارد و عمدتاً دارای اقلیم خشک تا نیمهخشک (طبقهبندی دومارتن) است. در این مطالعه، دادههای روزانه 22 مدل گردش عمومی برای 6 ایستگاه هواشناسی توسط مدل آماری LARS-WG برای دورهی 2085-2026 ریزمقیاس شدهاند. نتایج نشان میدهند که دمای متوسط سالیانه 1.8، 2.4 و 3.4 درجه نسبت به دورهی مشاهداتی 2005-1978 تحت سه سناریوی RCP2.6، RCP4.5 و RCP8.5 افزایش و بارش سالیانه 14.6، 22 و 21 درصد کاهش خواهد یافت. بر اساس نتایج، شدت بارشهای با دورهی بازگشت 2 سال در منطقه افزایش خواهد یافت. شدت بارشهای با دورهی بازگشت 5 سال بدون تغییر میماند؛ ولی شدت بارشهای با دورهی بازگشت 10 و 20 سال کاهش خواهد یافت. بنابراین، افزایش شدت بارشهای با دورهی بازگشت 2 سال موجب افزایش رخداد سیلاب و فرسایش در شمال استان فارس خواهد شد. همچنین، نتایج حاصل از بررسی دورههای ترسالی و خشکسالی، حاکی از آن است که در آیندهی نزدیک (2055-2026) تعداد سالهای ترسالی و معمولی افزایش ولی تعداد سالهای خشکسالی کاهش خواهد داشت، اما در آینده دورتر (2085-2056) شرایط متفاوت خواهد بود؛ بهطوری که دورههای ترسالی و معمولی تقریباً بدون تغییر خواهند بود؛ ولی تعداد سالهای خشکسالی افزایش مییابد و شدت آنها بیشتر خواهد شد.
اثرات تغییر اقلیم بر کارکرد شبکه های آبیاری تحت فشار ( مطالعه موردی: آبیاری قطره ای سد ستارخان، آذربایجان شرقی )
دوره 13، شماره 2، تابستان 1398، صفحه 1-9
سعید پوریوسف، امیر حسین ناظمی، سید علی اشرف صدرالدینی
چکیده سیستمهای آبیاری تحت فشار طراحی شده براساس شرایط اقلیمی گذشته، ممکن است عملکردشان بهدلیل افزایش تقاضای آب، تحت تأثیر قرار گیرد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی اثرات تغییر اقلیم بر مدیریت بهرهبرداری سیستم و ساعتهای کارکرد قطرهچکان در شبکه آبیاری تحتفشار سد ستارخان است. برای تعیین تأثیر تغییر اقلیم بر بارش و دما از ریزمقیاس نمایی آماری LARS-WG و خروجیهای مدل گردش عمومی جو HadCM3 تحت سناریوهای A1B، B1 و A2 برای دوره زمانی 2065-2046 میلادی استفاده شد. نتایج بهدست آمده نشان از افزایش دما و کاهش بارش در منطقه بودند. در مرحله بعدی براساس مقادیر بارش و دمای پیشبینی شده، نیاز آبیاری سیب با استفاده از CROPWAT محاسبه شد. نتایج بهدست آمده نشان از این است که نیاز آبیاری سیب نسبت به وضعیت موجود در تمام سناریوهای اقلیمی روند افزایشی داشته که این روند متأثر از افزایش دما و کاهش بارندگی در حوضه است. با افزایش دما و کاهش بارش در حوضه و همچنین افزایش نیاز آبیاری، ضرورت اعمال اصلاح در نحوه مدیریت بهرهبرداری از سیستم مشخص شد که افزایش مدت آبیاری بهعنوان یک راهحل پیشنهاد میشود. بنابراین نتایج نشان میدهد که ساعت کارکرد سیستم در تمام سناریوهای اقلیمی نسبت به وضعیت موجود 10.28 درصد افزایش خواهد یافت.
ارزیابی اثر تغییر اقلیم بر توزیع فراوانی روانابهای بیشینه حوضه توسط شبیهسازی پیوسته جریان
دوره 12، شماره 1، بهار 1397، صفحه 93-101
محمد رضا خزائی
چکیده در این پژوهش، اثر تغییر اقلیم بر روانابهای بیشینة روزانة یکی از زیر حوضههای کارون ارزیابی شد. بدین منظور، فرایند بارش- رواناب پیوستة روزانه حوضه توسط مدل ARNO شبیهسازی شد. رویکردهای بزرگ مقیاس GCM، به روش عامل تغییرات برای حوضه ریزمقیاس شدند. با ورود سریهای اقلیمی حال و رویکردهای آینده به مدل بارش- رواناب، جریان روزانه اقلیم حال و آینده شبیهسازی شد. بر جریانهای بیشینه سالانه تولید شده اقلیم فعلی و اقلیم تغییر یافتة آینده، توزیع گامبل برازش و با مقایسة توزیع فراوانی سیلابهای روزانه حداکثر سالانة اقلیم حال و اقلیم آتی، اثر تغییر اقلیم بر سیلابها ارزیابی شده است. شاخصهای ضریب بازده و ضریب تعیین در مراحل واسنجی و اعتبارسنجی مدل بارش- رواناب، بیش از 0.8 به دست آمده و در جریان شبیهسازی شده جریانهای حداکثر به خوبی تولید شد. نتایج نشان داد که با وجود عدم قطعیت رویکردهای انتشار، تحت همه رویکردهای انتشار مورد بررسی، اندازة سیلابها در اقلیم آینده نسبت به اقلیم فعلی به میزان قابل توجة بزرگتر میشوند؛ بنابراین باید در طرحهای آبی جدید، به اثر تغییر اقلیم بر سیلابها توجه شود.
اثر تغییر اقلیم بر جریان حوضه آبریز رودخانه قرهسو کرمانشاه
دوره 10، شماره 1، بهار 1395، صفحه 21-26
لعیا افضلی، محمد حسین نیک سخن، مجتبی اردستانی، محسن آقاشاهی
چکیده در این پژوهش اثر تغییرات اقلیمی بر جریان خروجی حوضه آبریز قرهسو در استان کرمانشاه بررسی و پیشبینی شد. بدین منظور، دادههای دما و بارش آینده (سالهای 2065-2046) در مدل پیشبینی اقلیمی LARS-WG، بر اساس دادههای مشاهداتی گذشته و با کمک دو مدل گردش عمومی جو HADCM3 و MPEH5، تحت سه سناریوی انتشار گازهای گلخانهای A1B، A2 و B1 تولید و ریز مقیاس آماری شدند. دادههای دما و بارش تولید شده به عنوان ورودی مدل بارش- رواناب MapShed به کار رفتند تا رواناب آینده حاصل از دادههای اقلیمی پیشبینی شده به دست آیند. نتایج پیشبینی جریان متأثر از تغییر اقلیم آینده نشان میدهد که چهار مدل- سناریوی MPEH5-A1B، HADCM3-B1، HADCM3-A1B و MPEH5-B1 در دوره 20 ساله آتی، متوسط جریان سالانه کمتری را نسبت به متوسط بلندمدت جریان خروجی حوضه آبریز و دو سناریوی MPEH5-A2 و HADCM3-A2 جریان 20 ساله آینده بیشتری را نسبت به متوسط بلندمدت پیشبینی میکنند. وقوع پیک جریان در بیشتر مدل- سناریوها نسبت به دوره مشاهداتی تغییر نمیکند و فقط در بعضی موارد، جابجایی در زمان وقوع مشاهده میشود. نتایج این پژوهش افزایش جریان در اواخر بهار و تابستان و کاهش جریان در اواخر زمستان و اوایل بهار را نشان میدهد.
ارزیابی عملکرد شبکههای آبیاری تحت تأثیر تغییر اقلیم بدون محدودیت منابع آبی (مطالعه موردی: شبکه آبیاری بیلهسوار، دشت مغان)
دوره 9، شماره 3، پاییز 1394، صفحه 37-46
زهره دهقان، مهدی کوچک زاده، مهدی علیخاصی، فرشاد فتحیان
چکیده هدف از این پژوهش بررسی اثرات تغییر اقلیم بر عملکرد شبکه آبیاری بیلهسوار است. در این راستا تحت سناریوهای A2 و B2 دادههای دما و بارش با استفاده از مدل Hadcm3 برای دورههای اقلیمی آتی 39-2010 و 80-2050 برای منطقه تولید شدند. سپس تبخیر و تعرق پتانسیل محاسبه و نیاز آبی جدید برای ارزیابی عملکرد شبکه با این فرض که از نظر عرضه آب به شبکه هیچگونه محدودیتی در آینده وجود نخواهد داشت، به مدل WaterGems داده شد. نتایج حاصل از ریز مقیاس کردن دادههای دما و بارش نشان دادند که بحرانیترین تغییرات مشاهده شده دما و بارش تحت سناریوی A2 و در ماههای ژوئن و جولای است. بهطوریکه در دوره 39-2010 دما در این دو ماه بهترتیب 2.1 و 2.3 درجه سلسیوس افزایش و بارش 21.1 و 38.4 درصد کاهش و در دوره 80-2050 این رقمها برای دما بهترتیب 4.9 و 5.1 درجه سلسیوس افزایش و برای بارش 52.1 و 57.9 درصد کاهش، نسبت به دوره پایه خواهند داشت. نتایج ارزیابی نشان داد که با افزایش تقاضا در شبکه، شاخصهای ارزیابی از جمله عدالت و کفایت توزیع فشار بهترتیب 16.7 و 21.5 درصد نسبت به دوره پایه افت پیدا خواهند کرد.
تحلیل بارش ماهانه بندر انزلی با استفاده از نظریه آشوب در شرایط تغییر اقلیم
دوره 9، شماره 1، بهار 1394، صفحه 29-39
رسول جانی، محمد علی قربانی، ابوالفضل شمسایی
چکیده توسعه شهرها و شدت یافتن آلودگی دو عامل مهم تغییر اقلیم است و این تغییر کاربری اراضی و بدتر شدن وضعیت زیستمحیطی باعث تغییرات مکانی و زمانی بارش، دما، تبخیر و تعرق میشود. این مسئله پیچیدگی متغیرهای هیدرولوژیک را بیشتر و پیشبینی آنها را سختتر میکند. نظریه آشوب ابزاری است که بر مبنای رفتار آشوبناک و پیچیده بنا نهاده شده است و میتواند برای دادههای بارش با ضریب تغییرات بالا مناسب باشد. در این پژوهش بارش ماهانه بندر انزلی در شرایط تاریخی و شرایط تغییر اقلیم با این نظریه بررسی شده است. بدین منظور دوره آماری 1993-2010 بهعنوان دوره تاریخی و نتایج مدل LARS-WG تحت سه سناریوی (A1B)، (B1) و (A2) در دوره زمانی (2020-2035) بهعنوان دورههای آینده مدنظر قرار گرفت. نتایج بیانگر افزایش سیلاب و خشکسالی همراه با 14 درصد کاهش بارش در دوره آینده است و دادههای تولیدی و تاریخی دارای رفتار آشوبناک قطعی بوده و سناریوی A2 با بعد فراکتالی 4.13 بیشترین پیچیدگی را در مقایسه با سایر سری دادهها دارد.
بررسی تغییرات چند شاخص اقلیمی در خروجی مدل گردش جهانی NCCCSM مطالعه موردی: کرمانشاه (ایران)
دوره 7، شماره 2، دی 1392، صفحه 41-49
احمد رجبی، سعید شعبانلو
چکیده در این تحقیق تأثیر تغییر اقلیم در دورههای آتی در ایستگاه کرمانشاه در غرب ایران بررسی شد. با استفاده از مدل ریزمقیاسنمایی LARS-WG دادههای بارندگی روزانه و حداقل و حداکثر دمای روزانه ریزمقیاس شدند. دادههای جوی بر اساس مدل گردش عمومی NCCCSM و با سناریوهای A1B، A2 و B1 و در سه دوره زمانی 2030-2011، 2065-2046 و 2099-2080 برآورد شد. شاخصهای اقلیمی مورد استفاده شامل شاخص قارهای جانسون، شاخص اقیانوسی کرنر، شاخص خشکی دومارتن و شاخص ترکیبی پینا است. مقایسه نتایج هر 4 شاخص در دوره پایه و دورههای زمانی آتی نشان دهنده خشکتر شدن اقلیم منطقه است. خشک شدن اقلیم در سناریو A2 شدیدتر از دو سناریو دیگر است. بر اساس نمودار بارندگی- درجه حرارت منطقه ماه می به تدریج خشک خواهد شد و ماه آپریل هم به شرایط خشکی نزدیک میشود.
بررسی رخداد تغییر اقلیم و تأثیر آن بر زمان کاشت، طول دوره رشد و نیاز آبی گندم زمستانه (مطالعه موردی : بهشهر)
دوره 6، شماره 1، تیر 1391، صفحه 11-20
مجید سلیمانی ننادگانی، مسعود پارسی نژاد، شهاب عراقی نژاد، علیرضا مساح بوانی
چکیده در این تحقیق اثر تغییر اقلیم بر تاریخ کاشت، طول دوره رشد و تبخیر و تعرق گندم در دورههای آتی در منطقه بهشهر بررسی شده است. در ابتدا رخداد تغییراقلیم در منطقه با دو آزمون روند Mann-Kendall و Sen’s Estimator ارزیابی شد. نتایج نشان داد که بارندگی در هیچ یک از فصول سال روند معنا داری ندارد درحالی که درجه حرارت در فصلهای تابستان، پاییز و زمستان روند افزایشی دارد. در ادامه با کوچک مقیاسسازی آماری دادههای خروجی مدلهای HadCM3 و CGCM3 پارامترهای اقلیمی حداکثر و حداقل درجه حرارت منطقه تحت سناریو A2، در دورههای زمانی 2011-2040 ، 2041-2070 و 2071-2100، شبیهسازی شدند. مراحل فنولوژیکی گیاه و طول دوره رشد با استفاده از شاخص GDD محاسبه و تبخیر و تعرق پتانسیل به کمک مدل هارگریوز- سامانی برآورد شد. نتایج این بخش نشان داد که در دورههای آتی، درجه حرارت در تمامی ماههای سال افزایشی بین 1 تا 2 درجه سانتیگراد تا پایان سال 2100 خواهد داشت. تحت شرایط تغییر اقلیم در آینده، دوره زمانی مناسب برای کاشت گندم بین 9 تا 27 روز افزایش و طول دوره رشد گیاه بین 4 تا 14 روز کوتاهتر خواهد شد. اگر چه تبخیر و تعرق روزانه گیاه در طول فصل رشد افزایش مییابد اما در مجموع تبخیر و تعرق کل فصل رشد گیاه به دلیل کوتاهتر شدن دوره رشد کاهش خواهد یافت.
ارزیابی عدم قطعیت مدلهای AOGCM-AR4 و مدلهای هیدرولوژی در تخمین دما، بارش و رواناب حوضه قرهسو تحت تأثیر تغییر اقلیم
دوره 5، شماره 2، دی 1390، صفحه 39-50
علیرضا کمال، علیرضا مساح بوانی
چکیده در شبیهسازی رواناب یک حوضه، به دلیل تغییر اقلیم، عدم قطعیتهای مختلفی بر نتایج نهایی تأثیر میگذارند و با نادیده گرفتن هریک از آنها از اعتبار نتایج کاسته میشود. همچنین در نظر نگرفتن عدم قطعیتهای مرتبط با مباحث تغییر اقلیم در مطالعات، میتواند نتایج غیر واقعی و غیر کاربردی را به تصمیمگیرندگان تحمیل کند. در این تحقیق سعی شده است که تأثیر عدم قطعیت مربوط به مدلهای شبیهسازی بارش-رواناب و مدلهای AOGCM بر رواناب حوضه قرهسو در دوره 2069-2040 میلادی تحت سناریوی انتشار A2 از مجموع سناریوی SRES بررسی شود. در این راستا از 9 مدل AOGCM-AR4 شامل CCSM3، CGCM3، CSIRO Mk3، GFDL CM2.1، GISS E-R، HadCM3، ECHAM5، MIROC-med، PCM و دو مدل مفهومی بارش- رواناب IHACRES و SIMHYD استفاده شد. ابتدا دو مدل بارش- رواناب برای دوره پایه 2000-1971 واسنجی و صحتیابی شد . سپس با کوچک کردن مقیاس دادههای اقلیمی 9 مدل منتخب AOGCM-AR4 برای منطقه مطالعاتی و معرفی آنها به مدلهای بارش-رواناب، محدوده تغییرات دما، بارش و رواناب حوضه در دوره 2069-2040 تحت سناریوی A2 مشخص شد. نتایج نشان میدهد که در نظر گرفتن عدم قطعیت مربوط به مدلهای AOGCM و مدلهای هیدرولوژی باعث تعیین دقیقتر تغییرات رواناب در منطقه مطالعاتی میشود.
