پژوهش آب ایران

چکیده تغییر اقلیم و فعالیت‌های انسانی دو عامل اصلی موثر بر تغییر رواناب در حوضه‌های آبریز بوده و تفکیک اثرات آنها از اهمیت زیادی برای طرح‌ریزی کاربرد اراضی، مدیریت منابع آب و فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی برخوردار می‌باشد. در این تحقیق، سهم اثرات تغییر اقلیم و فعالیت‌های انسانی بر کاهش رواناب در حوضه کرخه با روش تحلیل حساسیت هیدرولوژیکی تفکیک شده است. روند در مقادیر سالانه بارش، رواناب، دمای هوا و تبخیر و تعرق پتانسیل از سال 1369 تا 1399 با آزمون من-کندال تعیین گردید. نتایج نشان می‌دهد که رواناب روند کاهشی در سطح معنی‌داری 0.01 را نشان می‌دهد، در حالی که هیچ روند معنی‌داری در مقدار بارش مشاهده نمی‌شود. دمای متوسط سالانه هوا و تبخیر و تعرق پتانسیل روند افزایشی در سطح معنی‌داری 0.01 را نشان می‌دهند. نتایج نشان می‌دهد که نقطه تغییر در سری رواناب سالانه بر اساس آزمون پتیت و روش منحنی تجمعی دوگانه بارش-رواناب، در سال 1378 رخ داده است. بنابراین دوره پیش از تغییر و دوره پس از تغییر، به ترتیب قبل و بعد از سال 1378 است. میانگین رواناب سالانه در دوره پس از تغییر برابر با 34.4 درصد نسبت به دوره پیش از تغییر کاهش یافته است. نتایج روش تحلیل حساسیت هیدرولوژیکی نشان می‌دهد که تغییر اقلیم و فعالیت‌های انسانی منجر به کاهش رواناب به ترتیب برابر با 36.2 و 63.8 درصد در حوضه کرخه شده است. نتایج این مطالعه می‌تواند مرجعی برای توسعه، بهره برداری و مدیریت منابع آب و حفاظت از محیط زیست باشد.