نویسنده = عباسی، فریبرز
آبیاری

تعیین میزان آب کاربردی و بهره‌‌وری آب در کانون‌های تولید لیموشیرین در کشور

دوره 18، شماره 2، تابستان 1403، صفحه 95-105

https://doi.org/10.22034/IWRJ.2024.14732.2594

محمد علی شاهرخ نیا، فریبرز عباسی، ابوالفضل ناصری، سید ابراهیم دهقانیان، امیر اسلامی، اسحاق زارع مهرانی

چکیده لیموشیرین یکی از محصولات مهم مرکبات در جنوب کشور است. اطلاع از وضعیت آبیاری باغ‌های لیموشیرین می-تواند به بهبود وضعیت آبیاری و بهره‌وری آنها کمک کند. در این بررسی میدانی، حجم آب آبیاری و عملکرد لیموشیرین در 67 باغ در استان‌های فارس و هرمزگان اندازه‌گیری شد. برای بررسی آماری عملکرد، حجم آب آبیاری و بهره‌وری آب در تولید لیموشیرین از تحلیل واریانس استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد تفاوت عملکرد، حجم آب آبیاری، و شاخص‌های بهره‌وری آب در استان‌های یاد شده معنی‌دار است. میانگین وزنی عملکرد لیموشیرین در کشور 3/22 تن در هکتار و میانگین وزنی حجم آب آبیاری و حجم آب کاربردی به‌ترتیب 14192 و 15144 مترمکعب در هکتار به‌دست آمد. میانگین وزنی بهره‌وری آب آبیاری 70/1 کیلوگرم بر مترمکعب برآورد شد. میانگین وزنی بهره‌وری آب کل (آبیاری+ بارش موثر دراز مدت) 47/1 کیلوگرم بر مترمکعب و بهره‌وری آب کل (آبیاری+ بارش موثر سال جاری) 60/1 کیلوگرم بر مترمکعب برآورد شد. به طور کلی عمق آب آبیاری لیموشیرین از نیاز آبی ناخالص یک‌ساله 1 درصد کمتر و از نیاز آبی ناخالص بلندمدت در کشور 17 درصد بیشتر بود. افزایش شوری آب آبیاری و خاک باعث افزایش میزان آب آبیاری و کاهش عملکرد و بهره وری آب گردیده است. افزایش سطح سواد و پیشرو بودن باغداران باعث افزایش عملکرد و بهره وری آب گردیده است. باغات لیموشیرین دارای خاک با بافت سبک، عملکرد و بهره وری آب بیشتر و آب آبیاری کمتری داشته اند.

آبیاری

اندازه گیری حجم آب آبیاری و بهره‌وری آب مزارع پیاز در سه منطقه استان فارس

دوره 16، شماره 4، زمستان 1401

https://doi.org/10.22034/iwrj.2022.13937.2412

محمد علی شاهرخ نیا، مهدی اکبری، فریبرز عباسی

چکیده پیاز یکی از محصولات مهم تولیدی در استان فارس می‌باشد. تاکنون اطلاعات اندکی در خصوص وضعیت آبیاری و بهره‌وری آب مزارع پیاز منتشر شده است. از این رو، میزان عملکرد، آب آبیاری، آب کاربردی و بهره‌وری آب در 30 مزرعه در سه شهرستان عمده تولید پیاز در استان فارس اندازه‌گیری و بررسی شد. برای مقایسه آماری نتایج بدست آمده از آزمون تی استفاده شد. میانگین حجم آب آبیاری پیاز در سه شهرستان مورد نظر به‌ترتیب 15848، 14888 و 10507 مترمکعب در هکتار به دست آمد. میانگین کل حجم آب آبیاری مزارع 13880 مترمکعب در هکتار بود. تفاوت حجم آب آبیاری دو شهرستان شیراز و سپیدان از نظر آماری در سطح 5 درصد معنی‌دار نبود. اما تفاوت حجم آب آبیاری شهرستان کازرون با هر دو منطقه دیگر بیشتر از 4000 مترمکعب در هکتار بوده که در سطح 1 درصد معنی دار شد. از نظر عملکرد محصول نیز تفاوت دو شهرستان شیراز و سپیدان کمتر از یک تن در هکتار بود که معنی‌دار نشد. اما عملکرد شهرستان کازرون حدود 16 تن در هکتار کمتر از عملکرد شهرستان‌های سپیدان و شیراز بود که این تفاوت ها در سطح 1 درصد معنی‌دار گردید. تفاوت بهره‌وری آب آبیاری در مناطق مورد بررسی در سطح 5 درصد معنی‌دار نگردید. مقایسه حجم آب آبیاری با نیاز آبی ناخالص نشان داد که سامانه‌های آبیاری قطره‌ای بیشترین تطابق را با نیاز آبی ناخالص داشته و به طور متوسط 5 درصد بیشتر آبیاری انجام شده بود. اما در مزارع تحت آبیاری بارانی و سطحی به‌ترتیب 17 و 45 درصد آب کمتر از نیاز آبی ناخالص داده شده بود. میزان عملکرد در مزارع پیاز تحت آبیاری سطحی حدود 28 درصد کمتر از عملکرد در مزارع تحت سامانه آبیاری قطره‌ای بود. تفاوت بهره‌وری آب آبیاری بین سامانه‌های آبیاری قطره‌ای و سطحی معنی‌دار نبود.

آبیاری

تعیین حجم آب کاربردی و بهره‌وری آب باغات لیموترش در استان فارس

دوره 16، شماره 3، پاییز 1401

https://doi.org/10.22034/iwrj.2022.13875.2400

محمد علی شاهرخ نیا، امیر اسلامی، سید ابراهیم دهقانیان، فریبرز عباسی

چکیده اگرچه استان فارس دارای بیشترین تولید محصول لیموترش در کشور است، اما اطلاعات کافی از میزان آب آبیاری و بهره‌وری آب باغات لیموترش مناطق مختلف این استان در دست نیست. در این تحقیق، بهره‌وری آب و میزان آب داده‌شده در 70 باغ لیموترش در هفت شهرستان استان فارس در طول سال زراعی 1399-1400 اندازه‌گیری گردید. در بین باغات انتخابی، به دلیل تفاوت در مدیریت آبیاری، شوری خاک و عوامل دیگر، میزان حجم آب آبیاری از حدود 6000 تا 21000 مترمکعب در هکتار در سال متفاوت بود. میانگین کل حجم آب آبیاری 13376 مترمکعب در هکتار بود. از نظر میانگین شهرستانی، کمترین و بیشترین میزان حجم آب آبیاری به‌ترتیب مربوط به شهرستان‌های جهرم و داراب با 10030 و 16433 مترمکعب در هکتار در سال بود. میزان بهره‌وری آب آبیاری در باغات انتخابی بین مقادیر 69/0 تا 21/3 کیلوگرم بر مترمکعب و بطور متوسط 52/1 کیلوگرم بر مترمکعب بدست آمد. مقایسه حجم آب آبیاری با نیاز آبی ناخالص در مناطق مختلف نشان داد که در بعضی از شهرستان‌ها بیش آبیاری و در بعضی کم آبیاری انجام شده بود. اما به طور کلی میانگین تفاوت حجم آب آبیاری با نیاز آبی ناخالص یکساله 255 مترمکعب در هکتار بود که از نظر آماری معنی‌دار نبود. اما حجم آب آبیاری به میزان 1735 مترمکعب در هکتار بیشتر از 11640 مترمکعب در هکتار نیاز آبی ناخالص بلندمدت بود که از نظر آماری در سطح 1 درصد معنی‌دار بود. بنابراین اعمال برنامه‌ریزی آبیاری و تعیین دقیق نیاز آبی برای افزایش بهره‌وری باغات لیموترش استان فارس ضروری است.

حذف نیترات از آبهای زیرزمینی بصورت درجا با منابع کربنی مایع

دوره 13، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 147-159

فریده انصاری سامانی، سید حسن طباطبائی، فریبرز عباسی، ابراهیم علایی

چکیده نیترات در طبیعت به­واسطة فعالیت‌های میکروبی می‌تواند به نیتروژن یا دیگر شکل‌ها تغییر یابد و حذف شود. روش‌های مختلفی برای حذف نیترات از آب‌ها وجود دارند که رایج‌ترین آنها، استفاده از بسترهای نیترات­زدایی است. در این پژوهش با طراحی بسترهای نیترات‌زدایی حاوی مخلوطی از خاک و چهار منبع کربنی مایع، شامل گلوکز، استات، اتانول و متانول عملکرد آنها برای حذف نیترات آب زیرزمینی بررسی شد. به همین منظور، از یک ستون پلکسی­گلاس به‌عنوان ستون ماریوت (منبع آب) و یک ستون پلکسی­گلاس دیگر به‌عنوان محیط متخلخل پرشده با خاک با بافت لوم رسی به طول 50 و قطر 10 سانتی‌متر استفاده شد. نمک نیترات پتاسیم برای ساختن غلظت 100 میلی‌گرم بر لیتر نیترات استفاده شد. این پژوهش در دو نسبت C/N 1.5 و 3.5 انجام شد و اندازه‌گیری غلظت نیترات خروجی تا حجم منفذی10 ادامه داشت. نتایج نشان داد با گذشت زمان، میزان غلظت نیترات خروجی کاهش می­یابد؛ به طوری که با گذشت 250 ساعت از شروع آزمایش مقدار غلظت خروجی به مقدار ثابتی رسید. راندمان حذف در گلوکز 97.83، استات 97، اتانول 98.66 و متانول 99 درصد به‌دست آمد؛ بنابراین، متانول بیشترین کارایی را در حذف نیترات داشته و توانسته است نیترات به غلظت 100 میلی‌گرم در لیتر را به ½ میلی‌گرم بر لیتر برساند. متانول با تعداد 131000 باکتری، بیشترین میزان رشد باکتری را در نسبت C/N 3.5 داشت. در واقع، با افزایش غلظت مادة کربنی، میزان رشد باکتری‌ها افزایش و میزان غلظت نیترات کاهش یافت. در نتایج حاصل از آزمون همبستگی، تفاوت میانگین‌های دو جامعه از سطح اطمینان 5 درصد کوچک­تر است که اختلاف معنی‌داری بین غلظت منابع کربنی وجود داشت.

بررسی تلفات آب و نیترات در کودآبیاری جویچه‌ای با هیدروگراف‌های ورودی موجی و ثابت

دوره 9، شماره 3، پاییز 1394، صفحه 141-149

حسن اوجاقلو، تیمور سهرابی، فریبرز عباسی

چکیده تعیین شاخص‌های صحیح کودآبیاری در روش‌های جدید آبیاری سطحی از جمله آبیاری موجی امری ضروری به نظر می‌رسد. در این پژوهش مقدار تلفات آب و کود نیترات در کودآبیاری جویچه‌ای با جریان موجی و پیوسته مقایسه شد. بدین منظور آزمایش‌های مزرعه‌ای در یک خاک با بافت لوم رسی در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. مدیریت‌های کودآبیاری مختلف با جریان موجی شامل تزریق کود در تمامی موج‌های مرحله پیشروی،‏ مرحله پس از پیشروی و ترکیب موج انتهایی فاز پیشروی و ابتدای مرحله پس از پیشروی آزمایش شد. برای جریان پیوسته نیز تزریق کود در نیمه دوم مرحله پیشروی و پس از مرحله پیشروی اعمال شد. تلفات رواناب برای آزمایش‌های با جریان موجی و پیوسته به‌ترتیب در محدوده 13.8 تا 33.4 و 9.1 تا 15.0 درصد و تلفات نفوذ عمقی آب به‌ترتیب در محدوده 9.1 تا 17.0 و 24.5 تا 34 درصد به دست آمد. کمترین و بیشترین مقدار تلفات نیترات از طریق رواناب در آزمایش‌های با جریان موجی به‌ترتیب 7.1 و 58.6 و در جریان پیوسته 4.1 و 28.5 درصد محاسبه شد. همچنین تلفات نفوذ عمقی نیترات در تمامی آزمایش‌ها ناچیز و خطر آبشویی نیترات وجود نداشت. نتایج نشان داد که مناسب‌ترین گزینه مدیریت کودآبیاری برای کاهش تلفات رواناب نیترات،‏ تزریق کود در تمامی موج‌های مرحله پیشروی و نیمه دوم مرحله پیشروی به‌ترتیب در جویچه‌های با جریان موجی و پیوسته است.

برآورد نفوذ آب در جویچه با یک مدل دو بعدی و مقایسه آن با سایر مدل‌های نفوذ

دوره 6، شماره 1، تیر 1391، صفحه 105-110

مهدی پناهی، سید مجید میر لطیفی، فریبرز عباسی

چکیده برای برآورد نفوذ دو بعدی آب در جویچه با در نظر گرفتن اثرات نفوذ از لبه‌ها و محیط خیس شده آن،‏ مدل نفوذ وریک با مدل‌های‌کوستیاکوف-لوییس،‏ فیلیپ و HYDRUS-2D مقایسه شد. بدین منظور نفوذ آب در جویچه‌ها با استفاده از روش ورودی-‌خروجی نیز در مزرعه اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که مدل دو بعدی وریک کمترین درصد خطا و مدل فیلیپ بیشترین خطا را نسبت به مقادیر اندازه‌گیری شده دارند. درصد خطا و مجذور میانگین مربعات خطای مدل دو بعدی وریک به ترتیب 5.5 درصد و0.0031 متر مکعب بر متر بدست آمدند. میانگین درصد خطا‌ی مدل‌های‌کوستیاکوف-لوییس و فیلیپ به ترتیب 20.2 و 25.5 درصد و مجذور میانگین مربعات خطای آن‌ها به ترتیب 0.0042 و 0.0058 متر مکعب بر متر بود. همچنین مدل نفوذ وریک با مدل دو بعدی HYDRUS-2D مقایسه و نتایج نشان داد که اختلاف این دو روش در برآورد نفوذ آب در خاک ناچیز و حدود 3.5 درصد بود.

بهبود عملکرد آبیاری جویچه‌ای با تغییر سطح مقطع در طول جویچه

دوره 5، شماره 1، خرداد و تیر 1390، صفحه 13-22

بیژن مجدزاده، تیمور سهرابی، فریبرز عباسی

چکیده آبیاری سطحی شناخته شده‌ترین نوع آبیاری در جهان و ایران است. در آبیاری جویچه‌ای به‌دلیل ایجاد رواناب،‏ بازده‌ مصرف آب بالا نیست. بهبودِ بازده با مسدود کردن انتهای جویچه احتمال سوختگی محصولات را به‌همراه دارد و روش‌های کنترل دبی ورودی نیازمند مهارت و ابزار پیچیده است. از متغیرهای قابل مدیریت،‏ سطح مقطع جریان در جویچه می‌باشد. در دبی ثابت و سطح مقطعِ Vشکل باریک سرعت پیشروی بیشتر و حجم نفوذ کمتر از سطح مقطعِ U‌شکل پهن است. برای تحقیق این اثر،‏ جویچه‌های 120 متری در خاک لوم سیلتی با دو شکل سطح مقطع متفاوت،‏ در مزرعه دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران در کرج احداث شد. سطح مقطع جویچه‌ها بوسیله یک شیاربازکن متصل به تراکتور بدون تعویض آن احداث شد. در دو نوبت آبیاری،‏ داده‌برداری شد. نتایج نشان داد که،‏ باریک شدگی انتهای جویچه در آبیاری اول سبب کاهش 5% در زمان پیشروی،‏ %36 در نسبت نفوذ و مقدار ضریب معادله کوستیاکف شده و باعث افزایش 10% در عمق جریان،‏ 19 % در رطوبت خاک،‏ ضریب و 4-7 % در توزیع یکنواختی می‌شود. با پهن شدن انتها نتایج عکس به‌دست آمد. کمترین رواناب (19.6% آب ورودی) در جویچه کاملاً پهن و جویچه‌های باریک که در انتها پهن شده است،‏ تولید شد. تغییرات در آبیاری دوم کمتر بود.