پژوهش آب ایران

چکیده هدف از این پژوهش، مدل‌سازی کمی آبخوان بجنورد با تأکید بر لایه‌بندی آن است. در این مطالعه، مدل سه‌بعدی لیتولوژی آبخوان با استفاده از تکنیک‌های مدل‌سازی سه‌بعدی در نرم‌افزار Rockworks، با اطلاعاتی مانند لاگ چاه‌های بهره‌برداری و مطالعات ژئوفیزیک به‌دست آمده است. مدل لیتولوژی ‌به‌دست آمده آبخوان که شامل چهار گروه بافت خاک درشت‌دانه، متوسط‌دانه، ریزدانه و خیلی‌ریزدانه است؛ به‌صورت چهار لایه با ضخامت 30 متر به نرم‌افزار GMS وارد و در شرایط ماندگار اجرا شد و مجذور میانگین مربعات خطا بعد از کالیبراسیون به مقدار 0.794 متر رسید؛ به گونه‌ای که مجذور میانگین مربعات خطا، نسبت به مدل تک‌لایه که دارای مقدار 0.852 است، بهبود یافت. مقاطع عرضی به‌دست آمده بیانگر وجود عدسی‌ها و ناهمگنی شدید رسوبات آبرفتی آبخوان بجنورد می‌باشد که در صحت تخمین مقادیر هدایت هیدرولیکی بسیار تأثیرگذار است. مقادیر هدایت هیدرولیکی در شرایط ناهمگنی آبخوان به‌صورت موضعی و با توجه به جنس‌های مختلف موجود با مقادیر 8.1، 6.7، 1.9 و 0.4 متر بر روز به‌ترتیب برای بافت خاک درشت‌دانه، متوسط‌دانه، ریزدانه و خیلی‌ریزدانه برآورد شد.

چکیده پیچیدگی مدل هرگز دلیلی بر دقیق بودن آن نبوده است. در عمل مدل‌هایی که نسبت به طبیعت و ذات پدیده‌ها و براساس نوع کاربرد آن طراحی می‌شوند،‏ بهتر هستند. چالش اصلی این نیست که تمام فرایندهایی که درک می‌شود جزء به جزء وارد مدل شود،‏ در واقع این امر غیرممکن است،‏ بلکه لازم است تا مسائل ساده شود و بر مهم‌ترین و تأثیرگذارترین فرآیندها تمرکز شود. در این پژوهش برای مدل‌سازی بارش- رواناب از مدل WASMOD استفاده شد که علی‌رغم سادگی نتایج آن با واقعیت هماهنگی خوبی دارد. این مدل تنها از داده‌های پایه هواشناسی شامل دما و بارندگی استفاده می‌کند،‏ در نتیجه هزینه و زمان مدل‌سازی کاهش می‌یابد. این مدل با مقیاس زمانی ماهانه برای دو دوره 15 ساله 1354-1368 و 1374-1388 به‌ترتیب واسنجی و ارزیابی شد. تحلیل حساسیت براساس میانگین مطلق خطای مدل نسبت به تغییرات پارامترهای مدل انجام شد که در این مرحله تصدیق انطباق رفتار پارامترها با رفتار هیدرولوژیک حوضه آبریز به دست آمد. در کل با توجه به سطح دقت و میزان داده‌های مورد نیاز،‏ مدل توانایی خوبی در شبیه‌سازی رواناب نشان داد. نتایج شبیه‌سازی با واقعیت هماهنگی نزدیکی داشت و ضریب ناش در مراحل واسنجی و ارزیابی به‌ترتیب برابر 0.62 و 0.55 به دست آمد.

چکیده در مناطق خشک و نیمه‌خشک می‌توان از جریان‌های زیر‌سطحی رودخانه‌ای به عنوان پتانسیل‌های موجود برای تأمین بخشی از آب مورد نیاز استفاده کرد. شیوه‌های مختلفی برای برداشت آب زیرسطحی رودخانه‌ها تاکنون به کار گرفته شده است،‏ در این پژوهش مدل آزمایشگاهی سازه جمع‌آوری و شبکه زهکشی جریان زیرسطحی آب در رودخانه در محل آزمایشگاه هیدرولیک گروه مهندسی آب دانشگاه فردوسی مشهد ساخته شد و عوامل مؤثر بر میزان جریان زیرسطحی انحرافی بررسی شد. نتایج نشان داد مقدار جریان انحرافی رابطه مستقیم با تراز سطح آب بر روی زهکش‌ها داشته و با افزایش فاصله بین زهکش‌ها دبی هر زهکش افزایش می‌یابد. دبی زهکش‌ها در طول محیط متخلخل روند متغیری داشته به نحوی که در ابتدا کاهش و سپس افزایش می‌یابد. در ضمن کم‌ترین مقدار دبی مربوط به زهکش میانی بود. در بررسی نحوه آرایش زهکش‌ها نیز مشخص شد که استفاده از زهکش‌های کار گذاشته شده در دو عمق،‏ با کوتاه‌تر کردن محیط متخلخل نتایج مناسب‌تری را به دست می‌دهد. در نهایت مدل رگرسیونی ساده،‏ برای طراحی سازه آبگیر زیرسطحی با محیط متخلخل و شبکه زهکشی ارائه شد.