پژوهش آب ایران

چکیده این مقاله به ارزیابی پایداری در سیستم زراعی دشت بجستان در استان خراسان رضوی و تعیین مناسب‌ترین الگوی کشت متناسب با آن می‌پردازد. برای تلفیق ابعاد سه‌گانه محیطی،‏ اقتصادی و اجتماعی،‏ دو معیار نسبی به عنوان شاخص‌های بررسی پایداری سیستم تعریف شدند. این دو معیار شامل حصول بیشترین عایدی اقتصادی و ایجاد بیشترین فرصت‌های اشتغال به ازای هر واحد مصرف آب،‏ هستند. بهینه‌سازی نسبت‌های «سود خالص به مصرف آب» و «ایجاد اشتغال به مصرف آب»،‏ با بهره‌گیری از مدل‌های برنامه‌ریزی ریاضی یک‌هدفه و چندهدفه کسری انجام شد. با هدف حداکثرسازی سود،‏ شاخص‌های پایداری سود به مصرف آب و اشتغال به مصرف آب در مدل کسری به‌ترتیب 17.3 و 19 درصد نسبت به مدل خطی افزایش داشت. با هدف حداکثرسازی اشتغال شاخص‌های پایداری بالا به‌ترتیب 25.2 و 22.1 درصد افزایش داشت. در رویکرد چندهدفه برنامه‌ریزی آرمانی،‏ شاخص اشتغال به مصرف آب در مدل کسری،‏ 32.4 درصد بیشتر از مدل خطی بود،‏ ولی نسبت اشتغال به مصرف آب 42.5 درصد افزایش نشان داد. در ادامه با مقایسه کارایی اقتصادی و اجتماعی هر واحد مصرف آب در سناریوهای مختلف،‏ مناسب‌ترین الگوهای کشت منطقه با توجه به منابع موجود آب و خاک و نیروی انسانی مشخص شد.

چکیده این پژوهش با هدف بررسی اثر استفاده از سطوح مختلف مصرف پلی‌آکریل‌آمید (PAM)‎ بر مهار تولید رواناب و هدررفت خاک،‏ متأثر از چرخه انجماد- ذوب تحت شرایط شبیه‌سازی باران انجام شد. بدین منظور،‏ اثر استفاده از سطوح 0.25،‏ 0.5 و 0.75 گرم بر متر مربع PAM آنیونی در قالب طرح کاملاً تصادفی با تیمار چرخه انجماد- ذوب و بدون PAM به‌عنوان شاهد و سه تیمار آزمایشی از سطوح مصرف PAM در مقیاس کرت کوچک آزمایشی بر زمان شروع و حجم کل رواناب و هدررفت خاک بررسی شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که کاربرد پلی‌آکریل‌آمید سطوح مختلف،‏ سبب افزایش معنی‌دار زمان شروع رواناب ‌شدند به طوری که سطوح مصرف 0.25 و 0.5 گرم بر مترمربع،‏ به ترتیب 49 و 23 درصد تولید رواناب و 77 و 52 درصد هدررفت خاک را کاهش دادند. در مقابل بالاترین سطح مصرف به ترتیب 1.62 و 4.5 برابر تولید رواناب و هدررفت خاک را افزایش داد. بنابراین PAM با قابلیت هم‌آوری ذرات و افزایش نفوذ‌پذیری،‏ اثرات چرخه انجماد- ذوب در خاک را مهار کرده،‏ حال آنکه به دلیل افزایش دافعه بین ذرات رس موجود در خاک به ‌دلیل کاربرد مقادیر زیاد PAM (0.75 گرم بر مترمربع) تأثیر معکوس و افزایشی در تولید رواناب و هدررفت خاک داشته است.

چکیده خشکی موضعی ریشه،‏ روش جدید کم‌آبیاری است که کارآیی مصرف آب را افزایش می‌دهد. برای بررسی تأثیر این روش در گیاه ذرت،‏ پژوهشی در بهار 1389 در دانشگاه شهید باهنر کرمان به صورت بلوک‌های کامل تصادفی با یک تیمار شاهد،‏ 18 تیمار کم‌آبیاری و در سه تکرار اجرا شد. تیمار‌های کم‌آبیاری عبارت بودند از: تنش خشکی ملایم (آبیاری با 75% نیاز آبی گیاه)،‏ تنش خشکی شدید (آبیاری با 50% نیاز آبی گیاه)،‏ آبیاری جوی و پشته‌ای یک در میان ثابت (آبیاری با 50% نیاز آبی گیاه) و سه تیمار خشکی موضعی ریشه (آبیاری با 50% نیاز آبی گیاه). سه تیمار خشکی موضعی ریشه عبارت بودند از: جابجایی جویچه‌های مرطوب در هر آبیاری،‏ بعد از دو و سه آبیاری. هر یک از تیمارهای کم‌آبیاری در سه مرحله رشد گیاه (تمام دوره رشد،‏ رشد رویشی و زایشی) اعمال شدند. بیشترین کارآیی مصرف آب برای عملکرد علوفه خشک برابر 2.67،‏ برای عملکرد بیولوژیک 6.02 و برای عملکرد دانه 2.13 کیلوگرم در مترمکعب آب مصرفی به دست آمد. شاخص برداشت برای تیمار‌های مختلف بین 0.25 تا 0.48 حاصل شد. در این پژوهش،‏ کم‌آبیاری با روش خشکی موضعی ریشه به‌عنوان بهترین روش،‏ برای گیاه ذرت انتخاب شد.