پژوهش آب ایران

چکیده برای کمی‌سازی خشک‌سالی، شاخص‌های مختلفی توسعه داده شده‌اند که هر کدام دارای نقاط قوت و ضعفی هستند. ضریب‌های برخی از معادلات این شاخص‌ها، مربوط به شرایط مناطق استخراج آن‌ها است که برای دستیابی به نتایج قابل اعتماد در مناطق مختلف دیگر، لازم است مورد واسنجی قرار گیرند. هدف این پژوهش واسنجی ضرایب شاخص پالمر برای ایران است. به این منظور از داده‌های دما و بارش در مقیاس ماهانه در دوره آماری 2002-1990 و رطوبت ابتدایی خاک مربوط به 506 حوضه مطالعاتی کشور استفاده شد و میانگین وزنی اطلاعات برای هفده حوضه کشور به دست آمد. سپس شاخص پالمر برای کل ایران مورد واسنجی قرار گرفت و به‌صورت جداگانه برای شرایط خشک و تر به ترتیب ضرایب دوگانه (0.892، 0.002) و (0.946، 0.002) در مقایسه با معادله پالمر با ضرایب (0.897، 0.333) که تنها برای شرایط خشک بود، به دست آمد. نتایج این پژوهش انطباق بسیار خوبی را در اکثر حوضه‌ها برای سال‌های 2000 و 2001 به‌عنوان خشک‌ترین سال‌ها و سال‌های 1992 و 1993 به‌عنوان مرطوب‌ترین سال‌های مورد بررسی با توجه به نتایج حاصل از تحلیل شرایط بارشی سال‌های مورد نظر نشان داد. نتایج این پژوهش زمینه‌ای را برای واسنجی شاخص پالمر و ارزیابی خشک‌سالی در مناطق اقلیمی مختلف ایران فراهم می‌کند.

چکیده در این مطالعه با استفاده از مدل HEC-FIA به عنوان یکی از مدل‌های جدید (2012) ارزیابی آثار و خسارت‌های ناشی از سیل، به محاسبه خسارت کشاورزی، ساختمانی و انسانی ناشی از سیل در حوزه آبخیز قمصر پرداخته شد. به منظور دستیابی به این هدف و افزایش دقت در شناسایی مناطق پرخطر، جریان‌های ماندگار و غیرماندگار با دوره‌های بازگشت مختلف به وسیله نرم‌افزارهای HEC-GEO RAS و HEC-RAS شبیه‌سازی شد. برای تهیه نقشه‌های سیل گرفتگی لازم است کانال رودخانه و مورفولوژی آن به منظور استخراج پارامترهای سه بعدی مقاطع عرضی و هیدرولیک جریان، شبیه‌سازی شود. همچنین با توجه به اینکه داده‌های ایستگاه آب‌سنجی اساس مطالعات مرتبط با سیل هستند، تحلیل فراوانی دبی‌های حداکثر لحظه‌ای انجام شد؛ زیرا این دبی‌ها مهم ترین پارامتر در تهیه نقشه‌های سیل گرفتگی دوره‌های بازگشت مختلف هستند. نتایج اولیه حاصل از پژوهش، نقشه پهنه‌های سیل‌گیر در اطراف رودخانه بن رود در حوزه آبخیز قمصر و سری‌های زمانی دبی (در قالب فرمت HEC-DSS) است. از طریق این نتایج، در مدل HEC-FIA خسارات کشاورزی، انسانی و ساختمانی ناشی از سیل در حوزه مورد مطالعه محاسبه شد. بر اساس این نتایج، 3.23 هکتار از اراضی تحت کشت متحمل خسارتی معادل 12.8 میلیارد ریال شد. در بخش ساختمانی 36 واحد ساختمانی اطراف رودخانه بن رود در معرض خطر سیل قرار گرفت و خسارات متوجه مردم نیز شد.

چکیده نیاز به افزایش تولید غذا برای جمعیت رو به رشد ‌ایران،‏ ارزیابی بهره‌وری آب در بخش کشاورزی و نیز مبادلات آب مجازی را امری مهم ساخته است. مفهوم آب مجازی همراه با ردپای آب،‏ بسیاری از مسائل و بخش‌ها را به یکدیگر ارتباط داده و چارچوب مناسبی را برای مدیریت بهینه منابع آب ارائه می‌دهند. در این مقاله،‏ ارزیابی ردپای آب محصولات کشاورزی با تفکیک ردپای آب داخلی و خارجی و نیز آب آبی و آب سبز انجام شد. همچنین،‏ میزان ذخیره‌سازی و هدررفت منابع آب در اثر تجارت آب مجازی برآورد شد. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که متوسط ردپای آب محصولات مطالعاتی شامل گندم،‏ جو،‏ ذرت،‏ برنج،‏ سیب‌زمینی،‏ پیاز،‏ سیب،‏ پرتقال و نخود‌فرنگی در ایران 656 مترمکعب در سال به ازای هر نفر می‌باشد و نیز ردپای آب خارجی در مقایسه با ردپای آب داخلی کمتر است (40% از کل ردپای آب آبی و 29% از کل ردپای آب سبز). همچنین،‏ در اثر واردات گروه غلات به طور متوسط 14611 میلیون مترمکعب آب ذخیره شده ودر اثر صادرات گروه میوه و حبوبات،‏ 135 میلیون مترمکعب آب از دست رفته است. بر این اساس در دوره 1380-1376به طور متوسط 14476 میلیون مترمکعب آب در کشور ذخیره شده است.

چکیده بررسی جریان های حداقل برای برنامه ریزی و کنترل میزان بهره برداری از منابع آبی به ویژه در مناطق خشک و نیم هخشک مهم است. در این بررسی داده های هیدرومتری مربوط به ٢٦ ایستگاه در حوزه سد سفیدرود انتخاب شد و کمترین جریان ٧ روزه در هر سال به عنوان شاخص جریان کم در هر یک از ایستگاه های مزبور محاسبه شد. متغیرهای فیزیوگرافی و کاربری اراضی حوضه نیز در محیط نرم افزار GIS محاسبه شد. با استفاده از آزمون نکوئی برازش گشتاورهای خطی، توابع توزیع پیرسون نوع سه و لجستیک تعمیم یافته به عنوان بهترین تابع توزیع در دو بخش همگن هیدرولوژیک (حوضه قزل اوزن و شاهرود) در منطقه مشخص شد سپس مقدار جریان حداقل در دوره های بازگشت مختلف با استفاده از تحلیل فراوانی محاسبه شد. نتایج مدل سازی جریان کم با استفاده از رگرسیون چندمتغیره نشان داد مساحت حوضه، نوع کاربری اراضی، شیب متوسط حوضه و ضریب گردی حوضه از عوامل اصلی تأثیرگذار بر میزان جریان حداقل در حوضه هستند.

چکیده جریان کم سالانه را می‌توان به ‌عنوان کمترین جریان متوسط برای تعداد روزهای پیاپی از قبیل 7،‏ 15،‏ 30 و 60 روزه در طول یک سال در نظر گرفت،‏ به طوری که،‏ جریان کم d روزه در یک سال کمترین مقدار میانگین‌های متحرک d روزه جریان‌های روزانه در آن سال است. برای تحلیل فراوانی منطقه‌ای جریان کم در حوزه هلیل رود جیرفت از روش گشتاورهای خطی استفاده شد. با استفاده از دو آماره همگنی هاسکینگ و والیس (3D< و 0.87 =H) در حوزه،‏ مشخص شد که در منطقه ایستگاه ناجور وجود ندارد و منطقه کاملاً همگن است. با استفاده از آزمون نکوئی برازش،‏ انتخاب بهترین توزیع و برآورد مقادیر دبی با دوره‌های بازگشت مختلف در ایستگاه‌ها صورت گرفت. سپس آماره ZDIST برای ایستگاه‌های منطقه با استفاده از برنامه اجرایی نوشته شده به زبان فرترن برای توزیع‌های 3 پارامتری محاسبه شد و توزیع پیرسون نوع 3 به عنوان بهترین توزیع منطقه ای شناخته شد. در نهایت با استفاده از روش رگرسیون چند متغیره،‏ مساحت حوزه به عنوان پارامتر اصلی برای برآورد جریان کم با دوره‌های بازگشت مختلف در حوزه های فاقد آمار مشخص شد.